<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0252"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 252 圆觉经类解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 252 圆觉经类解</title> <author>宋 行霆解</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt> </editionStmt> <extent>4卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">252</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经类解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB03594"> <charName>CBETA CHARACTER CB03594</charName> <mapping cb:dec="986634" type="PUA">U+F0E0A</mapping> <mapping type="unicode">U+28CDD</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[门@壬]</value></charProp></char> <char xml:id="CB03657"> <charName>CBETA CHARACTER CB03657</charName> <mapping cb:dec="986697" type="PUA">U+F0E49</mapping> <mapping type="unicode">U+24D2F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[病-丙+丸]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17527"> <charName>CBETA CHARACTER CB17527</charName> <mapping cb:dec="1000567" type="PUA">U+F4477</mapping> <mapping type="unicode">U+39AB</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+赞]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:09"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0167a" n="0167a"/> <lb ed="X" n="0167a01"/> <cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 252-A 用圭峰圆觉修证義十二章颂分各成一颂</cb:mulu><head>No. 252-A <lb ed="X" n="0167a02"/><lb ed="R015" n="0788a01"/> 。用圭峰圆觉修证義十二章颂分各 <lb ed="X" n="0167a03"/><lb ed="R015" n="0788a01"/>成一颂</head> <lb ed="X" n="0167a04"/><lb ed="R015" n="0788a02"/><byline cb:type="author">镜庵释行霆</byline> <lb ed="X" n="0167a05"/><lb ed="R015" n="0788a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">序分说仪</cb:mulu><head>序分说仪</head> <lb ed="X" n="0167a06"/><lb ed="R015" n="0788a03"/><p xml:id="pX10p0167a0601">圆觉先须了说仪，不同秽土混凡機。婆伽梵主身全 <lb ed="X" n="0167a07"/><lb ed="R015" n="0788a04"/>现，大光明藏处稀奇。百千大士同斯会，十二真人欲 <lb ed="X" n="0167a08"/><lb ed="R015" n="0788a05"/>问时。不二境中圆镜像，何殊光莹净琉璃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a09"/><lb ed="R015" n="0788a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂文殊章</cb:mulu><head>颂文殊章</head> <lb ed="X" n="0167a10"/><lb ed="R015" n="0788a07"/><p xml:id="pX10p0167a1001">妙德初征本起因，曾知離病可修真。陀罗尼门周法 <lb ed="X" n="0167a11"/><lb ed="R015" n="0788a08"/>界，大圆觉海绝涯津。无明梦裡迷缘影，翳眼花中妄 <lb ed="X" n="0167a12"/><lb ed="R015" n="0788a09"/>执身。忽然梦醒翳华灭，何曾动著本来人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a13"/><lb ed="R015" n="0788a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂普贤章</cb:mulu><head>颂普贤章</head> <lb ed="X" n="0167a14"/><lb ed="R015" n="0788a11"/><p xml:id="pX10p0167a1401">普贤次问渐修真，通为三根审行门。幻匪觉心心外 <lb ed="X" n="0167a15"/><lb ed="R015" n="0788a12"/>物，华非空性性中存。觉心不动妄华寂，妄境无生智 <lb ed="X" n="0167a16"/><lb ed="R015" n="0788a13"/>孰论。幻尽觉圆真体现，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭火无因。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a17"/><lb ed="R015" n="0788a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂普眼章</cb:mulu><head>颂普眼章</head> <lb ed="X" n="0167a18"/><lb ed="R015" n="0788a15"/><p xml:id="pX10p0167a1801">普眼圆融因果相，身心影像体随妄。先了二空淸净 <lb ed="X" n="0167a19"/><lb ed="R015" n="0788a16"/>门，次修三观圆顿行。能所兼忘凡圣情，爱憎寧复论 <lb ed="X" n="0167a20"/><lb ed="R015" n="0788a17"/>差当。曾知本有摩尼珠，五色靑黄焉可状。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a21"/><lb ed="R015" n="0788a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂金刚藏章</cb:mulu><head>颂金刚藏章</head> <lb ed="X" n="0167a22"/><lb ed="R015" n="0788b01"/><p xml:id="pX10p0167a2201">金刚执难圣凡身，本悟缘何有妄因。三问连环分别 <lb ed="X" n="0167a23"/><lb ed="R015" n="0788b02"/>见，诸门开喩性元真。空花起灭元由妄，金矿消融永 <lb ed="X" n="0167a24"/><lb ed="R015" n="0788b03"/>绝尘。若要测量圆觉海，入思惟地倍沉沦。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0167b" n="0167b"/> <lb ed="X" n="0167b01"/><lb ed="R015" n="0788b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂弥勒章</cb:mulu><head>颂弥勒章</head> <lb ed="X" n="0167b02"/><lb ed="R015" n="0788b05"/><p xml:id="pX10p0167b0201">弥勒推究轮迴本，若断贪爱生死尽。爱欲为因过既 <lb ed="X" n="0167b03"/><lb ed="R015" n="0788b06"/>深，爱命为果缘难泯。二障就于五性分，四生遂成六 <lb ed="X" n="0167b04"/><lb ed="R015" n="0788b07"/>道蕴。若亲善友爱见亡，自然悟入无生忍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167b05"/><lb ed="R015" n="0788b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂净慧章</cb:mulu><head>颂净慧章</head> <lb ed="X" n="0167b06"/><lb ed="R015" n="0788b09"/><p xml:id="pX10p0167b0601">净慧伦排证悟人，强分四位顺天真。凡贤圣果虽然 <lb ed="X" n="0167b07"/><lb ed="R015" n="0788b10"/>异，悟迷染净与谁亲。先明依位循诸性，次辨忘心顿 <lb ed="X" n="0167b08"/><lb ed="R015" n="0788b11"/>证因。一智了然超脱处，有无情尽觉芽春。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167b09"/><lb ed="R015" n="0788b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂威德章</cb:mulu><head>颂威德章</head> <lb ed="X" n="0167b10"/><lb ed="R015" n="0788b13"/><p xml:id="pX10p0167b1001">威德请开三种观，中根始此分章段。四门开处任方 <lb ed="X" n="0167b11"/><lb ed="R015" n="0788b14"/>来，三类修时非杂乱。静镜圆明全显彰，幻苗增长无 <lb ed="X" n="0167b12"/><lb ed="R015" n="0788b15"/>涯畔。器中鐄可喩禅那，三法能起生死岸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167b13"/><lb ed="R015" n="0788b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂辨音章</cb:mulu><head>颂辨音章</head> <lb ed="X" n="0167b14"/><lb ed="R015" n="0788b17"/><p xml:id="pX10p0167b1401">辨音又问幾般轮，幾种修持可证真。单复圆门虽有 <lb ed="X" n="0167b15"/><lb ed="R015" n="0788b18"/>异，静幻寂观要区分。各安标记欲探结，先慕求哀悔 <lb ed="X" n="0167b16"/><lb ed="R015" n="0789a01"/>罪根。二十五轮依幻觉，无修习处示修因。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167b17"/><lb ed="R015" n="0789a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂净业章</cb:mulu><head>颂净业章</head> <lb ed="X" n="0167b18"/><lb ed="R015" n="0789a03"/><p xml:id="pX10p0167b1801">净业断除人我执，俱缘四相妄迷习，无明主宰为我 <lb ed="X" n="0167b19"/><lb ed="R015" n="0789a04"/>根，心存证者乃人立。寿命业智潜续存，众生我人所 <lb ed="X" n="0167b20"/><lb ed="R015" n="0789a05"/>不及，由兹憎爱烦恼生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0167001" n="0167001"/>死觉城昧，此何能入？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167b21"/><lb ed="R015" n="0789a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂普觉章</cb:mulu><head>颂普觉章</head> <lb ed="X" n="0167b22"/><lb ed="R015" n="0789a07"/><p xml:id="pX10p0167b2201">普觉離病托师亲，当依端正知见人，行住坐卧迹莫 <lb ed="X" n="0167b23"/><lb ed="R015" n="0789a08"/>计，作止任灭病非因。自他除病不除法，供事捨财及 <lb ed="X" n="0167b24"/><lb ed="R015" n="0789a09"/>捨身，憎爱直须无种子，始于圆觉可修真。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0167c" n="0167c"/> <lb ed="X" n="0167c01"/><lb ed="R015" n="0789a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂圆觉章</cb:mulu><head>颂圆觉章</head> <lb ed="X" n="0167c02"/><lb ed="R015" n="0789a11"/><p xml:id="pX10p0167c0201">圆觉道场圆证悟，下根于是开真路，三期限量可随 <lb ed="X" n="0167c03"/><lb ed="R015" n="0789a12"/>宜，四众安居绝缘故。以大圆觉为伽蓝，踞菩萨乘行 <lb ed="X" n="0167c04"/><lb ed="R015" n="0789a13"/>愿度，曾知证入总赅前，诸<persName>佛</persName>共依如是住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167c05"/><lb ed="R015" n="0789a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂贤善首章</cb:mulu><head>颂贤善首章</head> <lb ed="X" n="0167c06"/><lb ed="R015" n="0789a15"/><p xml:id="pX10p0167c0601">善首流通正法门，五名于是为区分。十二部经真了 <lb ed="X" n="0167c07"/><lb ed="R015" n="0789a16"/>義，百千诸<persName>佛</persName>共谈论。<persName>佛</persName>境<persName>佛</persName>地<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c0701" n="0167c0701"/><anchor xml:id="beg0167c0701" n="0167c0701"/>已<anchor xml:id="end0167c0701"/>开演，顿教機今得 <lb ed="X" n="0167c08"/><lb ed="R015" n="0789a17"/>闻。倘解百川归大海，何妨一法被多根。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167c09"/><lb ed="R015" n="0789a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">颂判摄</cb:mulu><head>颂判摄</head> <lb ed="X" n="0167c10"/><lb ed="R015" n="0789b01"/><p xml:id="pX10p0167c1001">圭山纔悟即流通，却依贤首以弘宗。傍探四疏明差 <lb ed="X" n="0167c11"/><lb ed="R015" n="0789b02"/>当，遍究群诠定有空。顿教收经<persName>佛</persName>自判，圆门兼属義 <lb ed="X" n="0167c12"/><lb ed="R015" n="0789b03"/>堪从。若将经教论相摄，克体全收终顿中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167c13"/><lb ed="R015" n="0789b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">十二章来意</cb:mulu><head>十二章来意</head> <lb ed="X" n="0167c14"/><lb ed="R015" n="0789b05"/><p xml:id="pX10p0167c1401">文殊章，顿悟本有圆觉妙心，本无无明生死，方名信 <lb ed="X" n="0167c15"/><lb ed="R015" n="0789b06"/>解，成发起因。普贤章，以悟修之理难明，故须征释，令 <lb ed="X" n="0167c16"/><lb ed="R015" n="0789b07"/>解用心。普贤章，开示身心无性二空，理显根尘诸法， <lb ed="X" n="0167c17"/><lb ed="R015" n="0789b08"/>普净普遍，见境同<persName>佛</persName>。刚藏章，令深悟轮迴，分别邪正， <lb ed="X" n="0167c18"/><lb ed="R015" n="0789b09"/>故乃征释。弥勒章，穷辗转根元，推差别种姓，令断贪 <lb ed="X" n="0167c19"/><lb ed="R015" n="0789b10"/>爱。净慧章，<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c1901" n="0167c1901"/><anchor xml:id="beg0167c1901" n="0167c1901"/>已<anchor xml:id="end0167c1901"/>知圆觉染净无殊，辨随顺修证。威德章， <lb ed="X" n="0167c20"/><lb ed="R015" n="0789b11"/>众生根性不同，烦恼厚薄不等，立三观门，随根趣入。 <lb ed="X" n="0167c21"/><lb ed="R015" n="0789b12"/>辨音章，就前三观，示观网交罗，随宜各契。净业章，约 <lb ed="X" n="0167c22"/><lb ed="R015" n="0789b13"/>计浅深，分我四相，若除我执，便是圆觉。普觉章，由前 <lb ed="X" n="0167c23"/><lb ed="R015" n="0789b14"/>除障修习用意，依善知识，免溺四病，及诸细惑。圆觉 <lb ed="X" n="0167c24"/><lb ed="R015" n="0789b15"/>章，道场克期，加功用行，以求证入上中下根，普归圆 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0168a" n="0168a"/> <lb ed="X" n="0168a01"/><lb ed="R015" n="0789b16"/>觉。贤善首章，正宗之法，法義<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a0101" n="0168a0101"/><anchor xml:id="beg0168a0101" n="0168a0101"/>已<anchor xml:id="end0168a0101"/>周，欲使廣益他方，远 <lb ed="X" n="0168a02"/><lb ed="R015" n="0789b17"/>霑来世，流传通泰，辗转无穷。一部诸章，大旨若是，阅 <lb ed="X" n="0168a03"/><lb ed="R015" n="0789b18"/>者预可知始末。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0168a04"/> <lb ed="X" n="0168a05"/> <lb ed="X" n="0168a06"/> <lb ed="X" n="0168a07"/> <lb ed="X" n="0168a08"/><cb:docNumber>No. 252</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0168a09"/><lb ed="R015" n="0790a01"/><cb:juan fun="open" n="1a"><cb:mulu type="卷" n="1a">第一本</cb:mulu><cb:jhead>圆觉经类解卷第一本</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0168a10"/> <lb ed="X" n="0168a11"/><lb ed="R015" n="0790a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">序</cb:mulu><p xml:id="pX10p0168a1101">圆觉了義经，实顿悟修证之要法也。唐圭峰禅师 <lb ed="X" n="0168a12"/><lb ed="R015" n="0790a03"/>造廣略疏章凡六十馀卷，映前绝後，而学者猝难 <lb ed="X" n="0168a13"/><lb ed="R015" n="0790a04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0168001" n="0168001"/>讨寻，或望涯而退。吴兴沉应辰得西蜀复庵讲義， <lb ed="X" n="0168a14"/><lb ed="R015" n="0790a05"/>专用圭山疏要，傍类经子禅语，直消文義大意，欲 <lb ed="X" n="0168a15"/><lb ed="R015" n="0790a06"/>信者自近之远，诚有济于见闻。乃命传教释行霆 <lb ed="X" n="0168a16"/><lb ed="R015" n="0790a07"/>削繁補漏，刊版流通，以其例引名言，符合疏旨，故 <lb ed="X" n="0168a17"/><lb ed="R015" n="0790a08"/>目为类解，仍示其大略焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168a18"/><lb ed="R015" n="0790a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0168a1801">大方廣圆觉修多罗了義经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168a19"/><lb ed="R015" n="0790a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0168a1901">经题十一字，以八義释之：一约体用，二法義，三能 <lb ed="X" n="0168a20"/><lb ed="R015" n="0790a11"/>所，四名義，五立名，六取捨，七问难，八总收。第一体 <lb ed="X" n="0168a21"/><lb ed="R015" n="0790a12"/>用者，于中又有从体起用，及摄用归体。谓大之一 <lb ed="X" n="0168a22"/><lb ed="R015" n="0790a13"/>字属体，方廣二字属用，此从体起用也。其次圆觉 <lb ed="X" n="0168a23"/><lb ed="R015" n="0790a14"/>二字属体，上大方廣三字属用，此摄用归体也。第 <lb ed="X" n="0168a24"/><lb ed="R015" n="0790a15"/>二法義者，欲释诸经论，必须明释法義。依法解義， <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0168b" n="0168b"/> <lb ed="X" n="0168b01"/><lb ed="R015" n="0790a16"/>義即分明。以義照法，法即显著。今经题中，圆觉二 <lb ed="X" n="0168b02"/><lb ed="R015" n="0790a17"/>字属其法，大方廣三字属其義。谓当体虚明，廣大 <lb ed="X" n="0168b03"/><lb ed="R015" n="0790a18"/>常住。本觉法上，有此之大義、方義、廣義。其次经之 <lb ed="X" n="0168b04"/><lb ed="R015" n="0790b01"/>一字，属其教法。上修多罗了義五字，是歎教法勝 <lb ed="X" n="0168b05"/><lb ed="R015" n="0790b02"/>能之義也。第三能所者，谓修多罗了義经六字，属 <lb ed="X" n="0168b06"/><lb ed="R015" n="0790b03"/>能诠之文。大方廣圆觉五字，属所诠之義。就能诠 <lb ed="X" n="0168b07"/><lb ed="R015" n="0790b04"/>中，又有总别。修多罗属总，谓总指一代时教。了義 <lb ed="X" n="0168b08"/><lb ed="R015" n="0790b05"/>经三字属别，谓别歎此圆觉经。谓此乃是一代时 <lb ed="X" n="0168b09"/><lb ed="R015" n="0790b06"/>教中，诸部宣说勝谛决了究竟之義，非是宣说世 <lb ed="X" n="0168b10"/><lb ed="R015" n="0790b07"/>俗因果不了之義。所以云：修多罗总指诸部，了義 <lb ed="X" n="0168b11"/><lb ed="R015" n="0790b08"/>者则歎斯文。第四名義者，又分为二：初唐後梵。谓 <lb ed="X" n="0168b12"/><lb ed="R015" n="0790b09"/>大方廣圆觉了義经八字，即此方唐言也。修多罗 <lb ed="X" n="0168b13"/><lb ed="R015" n="0790b10"/>三字，即西域梵语也。大以当体得名，常遍为義。当 <lb ed="X" n="0168b14"/><lb ed="R015" n="0790b11"/>体觉性无边，强名为大。常则竖通三际，遍则横遍 <lb ed="X" n="0168b15"/><lb ed="R015" n="0790b12"/>十方。方以就法得名，轨持为義。轨则轨生物解，使 <lb ed="X" n="0168b16"/><lb ed="R015" n="0790b13"/>众生悟入<persName>佛</persName>之知见。持则任持自性于生死海中， <lb ed="X" n="0168b17"/><lb ed="R015" n="0790b14"/>而此性不曾生灭。廣则从用得名，包博为義。包则 <lb ed="X" n="0168b18"/><lb ed="R015" n="0790b15"/>无外，博则普遍。圆以不偏得名，满足周备为義。觉 <lb ed="X" n="0168b19"/><lb ed="R015" n="0790b16"/>以不昏得名，虚明灵照为義。此皆就唐言释名義 <lb ed="X" n="0168b20"/><lb ed="R015" n="0790b17"/>也。其次修多罗，此翻契经。契谓契合，合機合理也。 <lb ed="X" n="0168b21"/><lb ed="R015" n="0790b18"/>经者，有贯串義，有摄持義，谓贯串诸<persName>佛</persName>所说之法， <lb ed="X" n="0168b22"/><lb ed="R015" n="0791a01"/>摄持一切众生之機，故称大方廣圆觉修多罗了 <lb ed="X" n="0168b23"/><lb ed="R015" n="0791a02"/>義经也。第五立名者，且诸经得名，或<persName>佛</persName>自立，或结 <lb ed="X" n="0168b24"/><lb ed="R015" n="0791a03"/>集人立，或兼斯二者立。今经题目，據下贤首章中 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0168c" n="0168c"/> <lb ed="X" n="0168c01"/><lb ed="R015" n="0791a04"/>有其五名：一名大方廣圆觉陀罗尼，二名修多罗 <lb ed="X" n="0168c02"/><lb ed="R015" n="0791a05"/>了義，三名秘密王三昧，四名<persName>如来</persName>决定境界，五名 <lb ed="X" n="0168c03"/><lb ed="R015" n="0791a06"/><persName>如来</persName>藏自性差别。以此推之，是知此经之名乃<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0168c04"/><lb ed="R015" n="0791a07"/>自立也。第六取捨者，经中虽有五名，首题唯取其 <lb ed="X" n="0168c05"/><lb ed="R015" n="0791a08"/>二者，良以宗本体用是法義之宏纲，诠<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168002" n="0168002"/>指功能乃 <lb ed="X" n="0168c06"/><lb ed="R015" n="0791a09"/>言像之皎镜。事周義尽，须建五名，以要标题，且存 <lb ed="X" n="0168c07"/><lb ed="R015" n="0791a10"/>两号。遂存前二，略去後三，此译人巧意也。第七问 <lb ed="X" n="0168c08"/><lb ed="R015" n="0791a11"/>难者，又分为二：初难本题，後难别题。难本题曰：修 <lb ed="X" n="0168c09"/><lb ed="R015" n="0791a12"/>多罗与经，但唐梵之文有异，今双置题目，岂非重 <lb ed="X" n="0168c10"/><lb ed="R015" n="0791a13"/>叠耶？答：上则总指诸部，此则唯目当经，对总歎别， <lb ed="X" n="0168c11"/><lb ed="R015" n="0791a14"/>故非重也。次难题中又分为二：初难法義，後难三 <lb ed="X" n="0168c12"/><lb ed="R015" n="0791a15"/>大。难法義云：且大方廣花严经，彼经题目以大方 <lb ed="X" n="0168c13"/><lb ed="R015" n="0791a16"/>廣三字为法，<persName>佛</persName>花严三字为人，今经何故却以大 <lb ed="X" n="0168c14"/><lb ed="R015" n="0791a17"/>方廣三字为義耶？答：彼经对人故称法，此经对法 <lb ed="X" n="0168c15"/><lb ed="R015" n="0791a18"/>故称義也。难三大云：花严经说三大，起信论说三 <lb ed="X" n="0168c16"/><lb ed="R015" n="0791b01"/>大，与今经说三大，是同是别耶？答：配属三大，约法 <lb ed="X" n="0168c17"/><lb ed="R015" n="0791b02"/>则同，释義随宗则别。起信论就凡上建立三大为 <lb ed="X" n="0168c18"/><lb ed="R015" n="0791b03"/>宗，花严经就玄上及事上建立三大为宗<note place="inline">凡一字皆具十 <lb ed="X" n="0168c19"/><lb ed="R015" n="0791b04"/>義</note>，今经就本觉体上建立三大为宗，故不同也。所 <lb ed="X" n="0168c20"/><lb ed="R015" n="0791b05"/>以起信约凡以为心，圆觉约<persName>佛</persName>以标名，花严不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168003" n="0168003"/>遂 <lb ed="X" n="0168c21"/><lb ed="R015" n="0791b06"/>機宜，直显一真法界也。又起信大分约因位说，圆 <lb ed="X" n="0168c22"/><lb ed="R015" n="0791b07"/>觉与花严大分约果位说。第八总收者，意谓此二 <lb ed="X" n="0168c23"/><lb ed="R015" n="0791b08"/>十八纸能诠之文，乃是吾<persName>佛</persName>大圣人于一代时教 <lb ed="X" n="0168c24"/><lb ed="R015" n="0791b09"/>诸部中时为顿機之者，宣说决了究竟真实常住 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0169a" n="0169a"/> <lb ed="X" n="0169a01"/><lb ed="R015" n="0791b10"/>之義，欲使後代顺<persName>佛</persName>法修行之人，诵此能诠之文， <lb ed="X" n="0169a02"/><lb ed="R015" n="0791b11"/>解此所诠之理，如说修行，于一切处决<anchor xml:id="nkr_note_orig_0169001" n="0169001"/><g ref="#CB03657">𤴯</g>溃痈，挑 <lb ed="X" n="0169a03"/><lb ed="R015" n="0791b12"/>疴去毒，遣障除疑，证自<anchor xml:id="nkr_note_add_0169a0301" n="0169a0301"/><anchor xml:id="beg0169a0301" n="0169a0301"/>己<anchor xml:id="end0169a0301"/>廣大虚明真实常住圆 <lb ed="X" n="0169a04"/><lb ed="R015" n="0791b13"/>觉之体，于此体上发起如是大義，如是方義，如是 <lb ed="X" n="0169a05"/><lb ed="R015" n="0791b14"/>廣義，从此超凡入圣，一得永常，尽未来际，自利利 <lb ed="X" n="0169a06"/><lb ed="R015" n="0791b15"/>他，受用无尽也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0169a07"/><lb ed="R015" n="0791b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">译师</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0169a0701"><name role="" type="person">罽宾国</name>三藏法师<persName>佛陀</persName>多罗奉诏译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169a08"/><lb ed="R015" n="0791b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0169a0801">译师也。梵语<persName>佛陀</persName>多罗，此云觉救。<name role="" type="person">罽宾</name>者，即北印 <lb ed="X" n="0169a09"/><lb ed="R015" n="0791b18"/>度也。由西域有五印度，此觉救三藏乃是北印度 <lb ed="X" n="0169a10"/><lb ed="R015" n="0792a01"/><name role="" type="person">罽宾</name>人也。初于东都<name role="" type="person">白马寺</name>译此经，不载年月，译 <lb ed="X" n="0169a11"/><lb ed="R015" n="0792a02"/>之一字乃是度语之称。又译者，易也，大底变易以 <lb ed="X" n="0169a12"/><lb ed="R015" n="0792a03"/>成华言。郑氏註曰：王制：五方之民，言语不通，嗜欲 <lb ed="X" n="0169a13"/><lb ed="R015" n="0792a04"/>不同，达其忠，通其欲，因是命通言语之官曰象胥。 <lb ed="X" n="0169a14"/><lb ed="R015" n="0792a05"/>盖象胥有才智也。又东方官曰寄，南方官曰象胥， <lb ed="X" n="0169a15"/><lb ed="R015" n="0792a06"/>西方官曰狄鞮，北方官曰译。今據经多从西来，今 <lb ed="X" n="0169a16"/><lb ed="R015" n="0792a07"/>用北方之官名者，但汉时多与北狄交通，然北方 <lb ed="X" n="0169a17"/><lb ed="R015" n="0792a08"/>译官兼善西方之语，<persName>佛</persName>法初自西来，乃用北方之 <lb ed="X" n="0169a18"/><lb ed="R015" n="0792a09"/>官翻之，自此<persName>佛</persName>经咸称译也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169a19"/><lb ed="R015" n="0792a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">疏主</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0169a1901">唐圭峰定慧禅师宗密述。疏抄科节。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169a20"/><lb ed="R015" n="0792a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0169a2001">疏主也。圭峰，即终南之别山。定慧京禅师，即唐宣 <lb ed="X" n="0169a21"/><lb ed="R015" n="0792a12"/>宗追<anchor xml:id="nkr_note_add_0169a2101" n="0169a2101"/><anchor xml:id="beg0169a2101" n="0169a2101"/>谥<anchor xml:id="end0169a2101"/>之号。此经前後造疏解者，有京<name role="" type="person">报国寺</name>唯 <lb ed="X" n="0169a22"/><lb ed="R015" n="0792a13"/>悫法师、先天寺悟实禅师、<name role="" type="person">荐福寺</name>坚志禅师、北京 <lb ed="X" n="0169a23"/><lb ed="R015" n="0792a14"/>道诠法师。今圭峰皆备讨，各有所长。悫邈经文，简 <lb ed="X" n="0169a24"/><lb ed="R015" n="0792a15"/>而可览；实述理性，显而有宗；诠多专于他词；志可 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0169b" n="0169b"/> <lb ed="X" n="0169b01"/><lb ed="R015" n="0792a16"/>利于群俗。然圆顿经宗，未见开拓；性相诸论，迢然 <lb ed="X" n="0169b02"/><lb ed="R015" n="0792a17"/>不干。故圭峰之疏，俱不依也。大凡<persName>佛</persName>说一代时教， <lb ed="X" n="0169b03"/><lb ed="R015" n="0792a18"/>皆有三分：一、序分，二、正宗分，三、流通分。今经从如 <lb ed="X" n="0169b04"/><lb ed="R015" n="0792b01"/>是我闻至平等法会，名序分；自文殊至圆觉，共十 <lb ed="X" n="0169b05"/><lb ed="R015" n="0792b02"/>一章经文，幷是正宗分；最後贤善首章经文，属流 <lb ed="X" n="0169b06"/><lb ed="R015" n="0792b03"/>通分。今先序分。</p> <lb ed="X" n="0169b07"/><lb ed="R015" n="0792b04"/><p xml:id="pX10p0169b0701">科者，科含半義，乃是包括酌量一部经文大意，故 <lb ed="X" n="0169b08"/><lb ed="R015" n="0792b05"/>曰科也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169b09"/><lb ed="R015" n="0792b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0169b0901">如是我闻：一时，<persName>婆伽婆</persName>！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169b10"/><lb ed="R015" n="0792b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0169b1001">经首必具六种成就，若六缘不具教法不兴，谓一 <lb ed="X" n="0169b11"/><lb ed="R015" n="0792b08"/>信成就、二闻成就、三时成就、四主成就、五处成就、 <lb ed="X" n="0169b12"/><lb ed="R015" n="0792b09"/>六众成就。今此一段文具前四也。如是者信成就。 <lb ed="X" n="0169b13"/><lb ed="R015" n="0792b10"/><persName>佛</persName>法大海信为能入，若信则言是事如是，若不信 <lb ed="X" n="0169b14"/><lb ed="R015" n="0792b11"/>言是事不如是。又信则所言之理顺，顺则师资之 <lb ed="X" n="0169b15"/><lb ed="R015" n="0792b12"/>道成，是知信之一字乃信顺之辞，如人有手取物 <lb ed="X" n="0169b16"/><lb ed="R015" n="0792b13"/>则得。花严经云：信是道源功德母，长养一切诸善 <lb ed="X" n="0169b17"/><lb ed="R015" n="0792b14"/>根，断除疑网出爱河，开示人天涅槃路。我闻则闻 <lb ed="X" n="0169b18"/><lb ed="R015" n="0792b15"/>成就。我有四种：一凡夫实我、二外道神我、三菩萨 <lb ed="X" n="0169b19"/><lb ed="R015" n="0792b16"/>假我、四<persName>佛</persName>之真我。今当假我也。闻从耳根发识，既 <lb ed="X" n="0169b20"/><lb ed="R015" n="0792b17"/>是耳闻今何称我？处耳之别从我之总，故曰我也。 <lb ed="X" n="0169b21"/><lb ed="R015" n="0792b18"/>又唯识家解如是二字作指定之辞，谓指定下来 <lb ed="X" n="0169b22"/><lb ed="R015" n="0793a01"/>所说之教法。阿难二十年中为<persName>佛</persName>侍者，亲从<persName>佛</persName>闻， <lb ed="X" n="0169b23"/><lb ed="R015" n="0793a02"/>所以云如是玄義我亲得闻。亲光菩萨将此六种 <lb ed="X" n="0169b24"/><lb ed="R015" n="0793a03"/>成就谓之经，前五事信散在闻时主众处中也。一、 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0169c" n="0169c"/> <lb ed="X" n="0169c01"/><lb ed="R015" n="0793a04"/>时乃时成就，谓此时不定，但是师资会合听说之 <lb ed="X" n="0169c02"/><lb ed="R015" n="0793a05"/>时也。<persName>婆伽婆</persName>乃主成就，此具六种義：一、自在；二、炽 <lb ed="X" n="0169c03"/><lb ed="R015" n="0793a06"/>盛；三、端严；四、名称；五、吉祥；六、尊贵。如是六种義差 <lb ed="X" n="0169c04"/><lb ed="R015" n="0793a07"/>别，应当总名<persName>婆伽婆</persName>。大底教家有五不翻：一、秘密 <lb ed="X" n="0169c05"/><lb ed="R015" n="0793a08"/>不翻，即神咒等；二、多含不翻，即罗汉须菩提等；三、 <lb ed="X" n="0169c06"/><lb ed="R015" n="0793a09"/>此方无故不翻，如<name role="" type="person">阎浮提</name>树苾刍等；四、顺古不翻， <lb ed="X" n="0169c07"/><lb ed="R015" n="0793a10"/>如阿耨多罗等；五、生善故不翻，如<persName>佛</persName>般若菩萨等。 <lb ed="X" n="0169c08"/><lb ed="R015" n="0793a11"/>若云觉此方人轻薄不生善故，今<persName>婆伽婆</persName>于五不 <lb ed="X" n="0169c09"/><lb ed="R015" n="0793a12"/>翻中当多含，故不翻也。然<persName>婆伽婆</persName>即是<persName>佛</persName>，若出其 <lb ed="X" n="0169c10"/><lb ed="R015" n="0793a13"/>体乃是圆觉也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169c11"/><lb ed="R015" n="0793a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0169c1101">入于神通，大光明藏，三昧正受。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169c12"/><lb ed="R015" n="0793a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0169c1201">乃处成就。谓<persName>佛</persName>入法性源，现无边无碍刹土，亦不 <lb ed="X" n="0169c13"/><lb ed="R015" n="0793a16"/>定分自他受用，故曰依真。所以大疏云：经宗既诠 <lb ed="X" n="0169c14"/><lb ed="R015" n="0793a17"/>实境，教主须明真身。故受用身居受用土，为诸大 <lb ed="X" n="0169c15"/><lb ed="R015" n="0793a18"/>士说圆觉经。然此经说处及说教之主，与别经不 <lb ed="X" n="0169c16"/><lb ed="R015" n="0793b01"/>同。金刚经处即是<name role="" type="person">舍卫国</name><name role="" type="person">给孤独园</name>，说主乃是丈 <lb ed="X" n="0169c17"/><lb ed="R015" n="0793b02"/>六化身。今此经不然，说处则定中，乃是依真实之 <lb ed="X" n="0169c18"/><lb ed="R015" n="0793b03"/>境；说主则法身与报身不分，乃是真身说也。神则 <lb ed="X" n="0169c19"/><lb ed="R015" n="0793b04"/>妙用难测，通则自在无壅。大光明藏有三義故：一 <lb ed="X" n="0169c20"/><lb ed="R015" n="0793b05"/>拣滥，二破名，三显理。何谓之拣滥？谓一代时教中 <lb ed="X" n="0169c21"/><lb ed="R015" n="0793b06"/><persName>佛</persName>所说，有<persName>如来</persName>藏，有自性淸净藏，有法身藏，有法 <lb ed="X" n="0169c22"/><lb ed="R015" n="0793b07"/>界藏。恐滥彼故，今谓此是大光明宝性神通之藏。 <lb ed="X" n="0169c23"/><lb ed="R015" n="0793b08"/>何谓之破名？<persName>佛</persName>恐後人不知法体本来平等，于平 <lb ed="X" n="0169c24"/><lb ed="R015" n="0793b09"/>等中强生分别，以谓十方诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>大光明藏，大 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0170a" n="0170a"/> <lb ed="X" n="0170a01"/><lb ed="R015" n="0793b10"/>包天地，光明烜赫，无所不照，无所不包，无所不摄， <lb ed="X" n="0170a02"/><lb ed="R015" n="0793b11"/>无所不容，有如此之名相。若作如此见解，遂成两 <lb ed="X" n="0170a03"/><lb ed="R015" n="0793b12"/>个。故破其执心，即相无相，故无大字名相，无光字 <lb ed="X" n="0170a04"/><lb ed="R015" n="0793b13"/>名相，无藏字名相也。何谓显理？此一義妄尽觉明， <lb ed="X" n="0170a05"/><lb ed="R015" n="0793b14"/>大明眼于一切处，圆陀陀，净髁髁，赤洒泗，头头是， <lb ed="X" n="0170a06"/><lb ed="R015" n="0793b15"/>物物全尽，十方世界，无不融通，如大日轮陞空，天 <lb ed="X" n="0170a07"/><lb ed="R015" n="0793b16"/>下洞明，此所谓显理。虽然如是，更须亲行一步，始 <lb ed="X" n="0170a08"/><lb ed="R015" n="0793b17"/>得话圆。所以论云：心性不起，即是大智慧遍照也。 <lb ed="X" n="0170a09"/><lb ed="R015" n="0793b18"/>三昧者，梵语，此云正受，即唐梵双擧，此即入定。正 <lb ed="X" n="0170a10"/><lb ed="R015" n="0794a01"/>受者，不受诸受，故曰正受。正以拣邪義，受以领纳 <lb ed="X" n="0170a11"/><lb ed="R015" n="0794a02"/>義。若眼领纳色，耳领纳声，鼻香舌味，身触意法，以 <lb ed="X" n="0170a12"/><lb ed="R015" n="0794a03"/>至一切时领纳爱喜乐捨等者，此名邪受。唯是入 <lb ed="X" n="0170a13"/><lb ed="R015" n="0794a04"/>定之时，于所缘境，审正思察，眼不领纳色，乃至身 <lb ed="X" n="0170a14"/><lb ed="R015" n="0794a05"/>触意法，以至一切时爱喜乐捨等法，然後不妨眼 <lb ed="X" n="0170a15"/><lb ed="R015" n="0794a06"/>炽燃见色，耳炽燃闻声，乃至鼻舌身意炽燃等。所 <lb ed="X" n="0170a16"/><lb ed="R015" n="0794a07"/>以贤首云：虽空空绝迹，不妨義天之星像灿然；湛 <lb ed="X" n="0170a17"/><lb ed="R015" n="0794a08"/>湛亡言，岂碍教海之波澜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170001" n="0170001"/>浩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170002" n="0170002"/>瀚。只如上至十方诸 <lb ed="X" n="0170a18"/><lb ed="R015" n="0794a09"/><persName>佛</persName>，下及六道众生，皆有此大光明藏三昧正定，且 <lb ed="X" n="0170a19"/><lb ed="R015" n="0794a10"/>如何得入？但向十二时中，息诸妄想攀缘、顚倒分 <lb ed="X" n="0170a20"/><lb ed="R015" n="0794a11"/>别之心，智与理冥，境与神会，便入得大光明藏三 <lb ed="X" n="0170a21"/><lb ed="R015" n="0794a12"/>昧正受。脱或不然，只知门外走，寧识在其中？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170a22"/><lb ed="R015" n="0794a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0170a2201">一切<persName>如来</persName>光严住持。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170a23"/><lb ed="R015" n="0794a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0170a2301">一切者，普该之言。<persName>如来</persName>者，其義有四：一、约法身者， <lb ed="X" n="0170a24"/><lb ed="R015" n="0794a15"/>谓无所从来，亦无所去也；二、约报身者，谓过去修 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0170b" n="0170b"/> <lb ed="X" n="0170b01"/><lb ed="R015" n="0794a16"/>因，来成<persName>佛</persName>果也；三、约化身者，谓乘如实道，来成正 <lb ed="X" n="0170b02"/><lb ed="R015" n="0794a17"/>觉也；四、约理智，如谓本觉，来谓始觉，因本觉而有 <lb ed="X" n="0170b03"/><lb ed="R015" n="0794a18"/>不觉，因不觉而有始觉，始本不二，故曰<persName>如来</persName>。又十 <lb ed="X" n="0170b04"/><lb ed="R015" n="0794b01"/>方诸<persName>佛</persName>悟此真如之理，故曰<persName>如来</persName>；六道四生迷此 <lb ed="X" n="0170b05"/><lb ed="R015" n="0794b02"/>真如之理，故曰如去，不得称来。今<persName>如来</persName>者，即指化 <lb ed="X" n="0170b06"/><lb ed="R015" n="0794b03"/>身也。光严者，褈褈交光，照耀炳著妙相之上，定住 <lb ed="X" n="0170b07"/><lb ed="R015" n="0794b04"/>住持，永绝攀缘，不曾遗失，所以序云：具足圆觉住 <lb ed="X" n="0170b08"/><lb ed="R015" n="0794b05"/>持。圆觉者，<persName>如来</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170b09"/><lb ed="R015" n="0794b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0170b0901">是诸众生，淸净觉地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170b10"/><lb ed="R015" n="0794b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0170b1001">上文明圣同，此文明凡同。是字乃指定之辞，诸则 <lb ed="X" n="0170b11"/><lb ed="R015" n="0794b08"/>不一之義。众生者，以色受想行识，五蕴众缘，和合 <lb ed="X" n="0170b12"/><lb ed="R015" n="0794b09"/>而生，故曰众生。又云：有多生死，故曰众生。淸净者， <lb ed="X" n="0170b13"/><lb ed="R015" n="0794b10"/>離烦恼障，離所知障，垢不能染，妄不能变，故曰淸 <lb ed="X" n="0170b14"/><lb ed="R015" n="0794b11"/>净。觉是法，地是喩，此谓之法喩双擧。谓一切众生， <lb ed="X" n="0170b15"/><lb ed="R015" n="0794b12"/>迷真失湛，徇相执名，妄见众生。然妄体元空，全是 <lb ed="X" n="0170b16"/><lb ed="R015" n="0794b13"/>本觉。此之本觉体上，能出生一切？河沙功德，喩如 <lb ed="X" n="0170b17"/><lb ed="R015" n="0794b14"/>大地能生一切物等。问：众生分上，何不称住持耶？ <lb ed="X" n="0170b18"/><lb ed="R015" n="0794b15"/>答：诸<persName>佛</persName>证此境，故得称住持。众生不证此境，但具 <lb ed="X" n="0170b19"/><lb ed="R015" n="0794b16"/><persName>佛</persName>性，故不得称住持二字。但指其分上，有此淸净 <lb ed="X" n="0170b20"/><lb ed="R015" n="0794b17"/>本觉之地。所以序云：终日圆觉，而未尝圆觉者，凡 <lb ed="X" n="0170b21"/><lb ed="R015" n="0794b18"/>夫也。首楞云：虽终日行，而不自觉，枉入诸趣。在禅 <lb ed="X" n="0170b22"/><lb ed="R015" n="0795a01"/>家，谓之终日焚香，不知身道场。在周易，谓之百姓 <lb ed="X" n="0170b23"/><lb ed="R015" n="0795a02"/>日用而不知。在孟子，谓之终身由之而不知其道 <lb ed="X" n="0170b24"/><lb ed="R015" n="0795a03"/>者，众也。在老氏，谓之不善人之所保，亦同意也。又 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0170c" n="0170c"/> <lb ed="X" n="0170c01"/><lb ed="R015" n="0795a04"/>法灯和尙云：无根兮得活，離地兮不倒。日用尙不 <lb ed="X" n="0170c02"/><lb ed="R015" n="0795a05"/>知，更向何处讨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170c03"/><lb ed="R015" n="0795a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0170c0301">身心寂灭，平等本际，圆满十方，不二随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170c04"/><lb ed="R015" n="0795a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0170c0401">身即所执之妄身，心即所执之妄心。寂灭是毕竟 <lb ed="X" n="0170c05"/><lb ed="R015" n="0795a08"/>空義。圆则不偏，满则具足。谓上文擧一切<persName>如来</persName>光 <lb ed="X" n="0170c06"/><lb ed="R015" n="0795a09"/>严住持，又擧是诸众生淸净觉地，乃是立宗。盖此 <lb ed="X" n="0170c07"/><lb ed="R015" n="0795a10"/>经以心境空寂，凡圣平等为宗；妄情等<persName>佛</persName>，观行速 <lb ed="X" n="0170c08"/><lb ed="R015" n="0795a11"/>成为趣。恐行人不知觉性本来平等，生分别之心， <lb ed="X" n="0170c09"/><lb ed="R015" n="0795a12"/>以谓凡是凡，圣是圣。若如此解，何时了悟？故云：有 <lb ed="X" n="0170c10"/><lb ed="R015" n="0795a13"/>心分别，一切皆邪；无意攀缘，万途自正。又云：心异 <lb ed="X" n="0170c11"/><lb ed="R015" n="0795a14"/>则千差竞起，心平则法界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170003" n="0170003"/>怛然。此之执心，能作诸 <lb ed="X" n="0170c12"/><lb ed="R015" n="0795a15"/><persName>佛</persName>，能为众生，能作天宫，能为地狱。是知著其相，则 <lb ed="X" n="0170c13"/><lb ed="R015" n="0795a16"/>凡圣有霄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170004" n="0170004"/>壤之隔，故不平等。若以性观之，则凡圣 <lb ed="X" n="0170c14"/><lb ed="R015" n="0795a17"/>染净一相，而诸法当体悉皆空寂。便见圆觉本际 <lb ed="X" n="0170c15"/><lb ed="R015" n="0795a18"/>之性，本来平等，本来无欠少。非唯无四圣之高，亦 <lb ed="X" n="0170c16"/><lb ed="R015" n="0795b01"/>无六凡之下。人人具足，个个圆成。心<persName>佛</persName>及众生，是 <lb ed="X" n="0170c17"/><lb ed="R015" n="0795b02"/>三无差别。所以道：如甁<anchor xml:id="nkr_note_add_0170c1701" n="0170c1701"/><anchor xml:id="beg0170c1701" n="0170c1701"/>已<anchor xml:id="end0170c1701"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0170005" n="0170005"/>漏，更不再添。<persName>佛</persName><persName>佛</persName>道齐， <lb ed="X" n="0170c18"/><lb ed="R015" n="0795b03"/>法法平等。此之觉性，在东全东，南西北方，亦复如 <lb ed="X" n="0170c19"/><lb ed="R015" n="0795b04"/>是。包于天地，充塞六虚，遍满法界，六通四闢，大小 <lb ed="X" n="0170c20"/><lb ed="R015" n="0795b05"/>精<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170006" n="0170006"/>廉，无乎不在。此谓竺土大仙心，东西密相付。莊 <lb ed="X" n="0170c21"/><lb ed="R015" n="0795b06"/>子齐物篇亦云：其形若槁木，其心若死<g ref="#CB01926">灰</g>。忘物忘 <lb ed="X" n="0170c22"/><lb ed="R015" n="0795b07"/>智，则万物一府，死生同状。又云：自其异者观之，肝 <lb ed="X" n="0170c23"/><lb ed="R015" n="0795b08"/>胆楚越也；自其同者观之，万物皆一也。不二随顺 <lb ed="X" n="0170c24"/><lb ed="R015" n="0795b09"/>者，随则不乖，顺则相应。且说有二：二是两个，不二 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0171a" n="0171a"/> <lb ed="X" n="0171a01"/><lb ed="R015" n="0795b10"/>是一个。二即是凡夫顺生死，二乘趣涅槃。凡夫迷 <lb ed="X" n="0171a02"/><lb ed="R015" n="0795b11"/>圆觉之体，失圆觉之用，起惑造业，轮转大苦海中， <lb ed="X" n="0171a03"/><lb ed="R015" n="0795b12"/>万死万生，头出头没，无有解脱。此时被妄法之所 <lb ed="X" n="0171a04"/><lb ed="R015" n="0795b13"/>染著，不能趣于涅槃，无量劫中，只在生死此岸，所 <lb ed="X" n="0171a05"/><lb ed="R015" n="0795b14"/>以望于二乘涅槃彼岸为二。其二乘之人，见三界 <lb ed="X" n="0171a06"/><lb ed="R015" n="0795b15"/>无安，犹如火宅，希求出離，如救头燃，如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171001" n="0171001"/>獐跳不顾 <lb ed="X" n="0171a07"/><lb ed="R015" n="0795b16"/>後群。虽然出得生死，脱離三界，又一向<g ref="#CB01926">灰</g>身灭智， <lb ed="X" n="0171a08"/><lb ed="R015" n="0795b17"/>沉空滞寂，堕解脱坑，卧涅槃城。有其三義：一者心 <lb ed="X" n="0171a09"/><lb ed="R015" n="0795b18"/>狭劣，二者怖三界，三者缺大悲。只解如是去，不解 <lb ed="X" n="0171a10"/><lb ed="R015" n="0796a01"/>如是来。又被空之所留，滞在空理，望凡夫生死此 <lb ed="X" n="0171a11"/><lb ed="R015" n="0796a02"/>岸为二。是二人太过不及，皆不处<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171002" n="0171002"/>手中道，唯吾<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0171a12"/><lb ed="R015" n="0796a03"/>大圣人，证无住处大涅槃。以大悲故，常在生死，而 <lb ed="X" n="0171a13"/><lb ed="R015" n="0796a04"/>不住涅槃；以大智故，而不住生死，常在涅槃。在此 <lb ed="X" n="0171a14"/><lb ed="R015" n="0796a05"/>岸，不妨常在彼岸；在彼岸，不妨常在此岸。此是<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0171a15"/><lb ed="R015" n="0796a06"/>之用处，谓之不二随顺。若学者说时，即于十二时 <lb ed="X" n="0171a16"/><lb ed="R015" n="0796a07"/>中，妄想攀缘，念念无明，生死根本。不是执凡，便是 <lb ed="X" n="0171a17"/><lb ed="R015" n="0796a08"/>执圣；不是执真，便是执妄；不是执有，便是执无。与 <lb ed="X" n="0171a18"/><lb ed="R015" n="0796a09"/>他凡夫二乘一般，唯是一切处一切时，不著凡圣 <lb ed="X" n="0171a19"/><lb ed="R015" n="0796a10"/>真妄有无，然後在真全真，在妄全妄，打成一片，方 <lb ed="X" n="0171a20"/><lb ed="R015" n="0796a11"/>合得他随顺不二。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171a21"/><lb ed="R015" n="0796a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0171a2101">于不二境，现诸净土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171a22"/><lb ed="R015" n="0796a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0171a2201">于者，依也。教家谓之境声，就境上得此于字之声。 <lb ed="X" n="0171a23"/><lb ed="R015" n="0796a14"/>不二境，即上文说中道随顺不二之境。诸者，随类 <lb ed="X" n="0171a24"/><lb ed="R015" n="0796a15"/>普应曰诸。净土，乃对秽土之称。然此土有四：一、法 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0171b" n="0171b"/> <lb ed="X" n="0171b01"/><lb ed="R015" n="0796a16"/>性土，法身所居；二、受用土，于中又分为二：一、自受 <lb ed="X" n="0171b02"/><lb ed="R015" n="0796a17"/>用土，唯<persName>佛</persName>自见；二、他受用土，唯地上菩萨见，地前 <lb ed="X" n="0171b03"/><lb ed="R015" n="0796a18"/>小乘不见；三、变化土，丈六化身所居。今经统唯二 <lb ed="X" n="0171b04"/><lb ed="R015" n="0796b01"/>种，谓净土及秽土。<persName>佛</persName>说此经之时，地前大众见<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0171b05"/><lb ed="R015" n="0796b02"/>化身居于<name role="" type="person">娑婆世界</name>瓦砾、荆棘、坑坎、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171003" n="0171003"/>堆阜秽土之 <lb ed="X" n="0171b06"/><lb ed="R015" n="0796b03"/>中，说圆觉经；地上大众见<persName>佛陀</persName>受用报身居于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171004" n="0171004"/>琼 <lb ed="X" n="0171b07"/><lb ed="R015" n="0796b04"/>林、玉树、宝殿、金台净土之中，为其说圆觉经。所闻 <lb ed="X" n="0171b08"/><lb ed="R015" n="0796b05"/>之法则一，所见之人各别，岂非吾<persName>佛</persName>于中道不二 <lb ed="X" n="0171b09"/><lb ed="R015" n="0796b06"/>境中随类普应乎？註云：地前大众得<persName>佛</persName>加被方见， <lb ed="X" n="0171b10"/><lb ed="R015" n="0796b07"/>报身不蒙加被即不见。又前说凡圣一体者，此是 <lb ed="X" n="0171b11"/><lb ed="R015" n="0796b08"/>从自受用土入法性土；今此应诸菩萨现诸净土 <lb ed="X" n="0171b12"/><lb ed="R015" n="0796b09"/>者，此即从法性土现他受用土。故次文云与大菩 <lb ed="X" n="0171b13"/><lb ed="R015" n="0796b10"/>萨等是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171b14"/><lb ed="R015" n="0796b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0171b1401">与大菩萨摩诃萨十万人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨、 <lb ed="X" n="0171b15"/><lb ed="R015" n="0796b12"/>普眼菩萨、<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>、弥勒菩萨、淸净慧菩萨、威德 <lb ed="X" n="0171b16"/><lb ed="R015" n="0796b13"/>自在菩萨、辨音菩萨、净诸业障菩萨、<name role="" type="person">普觉菩萨</name>、圆觉 <lb ed="X" n="0171b17"/><lb ed="R015" n="0796b14"/>菩萨、贤善首菩萨等而为上首，与诸眷属皆入三昧， <lb ed="X" n="0171b18"/><lb ed="R015" n="0796b15"/>同住<persName>如来</persName>平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171b19"/><lb ed="R015" n="0796b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0171b1901">上文皆处成就，此即众成就。与，幷也。大者，拣小義， <lb ed="X" n="0171b20"/><lb ed="R015" n="0796b17"/>即持登地大菩萨。菩萨是不全梵语，全云菩提，此 <lb ed="X" n="0171b21"/><lb ed="R015" n="0796b18"/>云觉；萨埵，此云有情。谓此人既能自觉，亦复觉他 <lb ed="X" n="0171b22"/><lb ed="R015" n="0797a01"/>有情、众生，但行二利之人，总可谓之菩萨摩诃，即 <lb ed="X" n="0171b23"/><lb ed="R015" n="0797a02"/>大也。谓此有情信大法、解大義、发大心、趣大果、修 <lb ed="X" n="0171b24"/><lb ed="R015" n="0797a03"/>大行、证大道之人，皆是指诸上菩萨也。皆入三昧 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0171c" n="0171c"/> <lb ed="X" n="0171c01"/><lb ed="R015" n="0797a04"/>者，谓<persName>佛</persName>既入大光明藏三昧正受，而十二菩萨与 <lb ed="X" n="0171c02"/><lb ed="R015" n="0797a05"/>诸眷属亦皆入定，同止住释迦<persName>如来</persName>凡圣平等、因 <lb ed="X" n="0171c03"/><lb ed="R015" n="0797a06"/>果不二法性之会。今将正宗分中十一章问答束 <lb ed="X" n="0171c04"/><lb ed="R015" n="0797a07"/>之为二，谓初一问答令信解真正，成本起因；後十 <lb ed="X" n="0171c05"/><lb ed="R015" n="0797a08"/>问答令依解修行，随根证入也。今先纶贯一经途 <lb ed="X" n="0171c06"/><lb ed="R015" n="0797a09"/>辙，初一问答令信解真正，成本起因者，盖文殊表 <lb ed="X" n="0171c07"/><lb ed="R015" n="0797a10"/>解，普贤表行。夫欲运心修行，先须信解真正。解若 <lb ed="X" n="0171c08"/><lb ed="R015" n="0797a11"/>不正，所修一切皆邪，纵使精勤，徒为劳苦人也。若 <lb ed="X" n="0171c09"/><lb ed="R015" n="0797a12"/>是愚教、始教、终教，多先且修行，後方顿悟。若花严 <lb ed="X" n="0171c10"/><lb ed="R015" n="0797a13"/>与此经仪式则不然，先且顿同<persName>佛</persName>解，然後修行。盖 <lb ed="X" n="0171c11"/><lb ed="R015" n="0797a14"/>先要了悟自心，所以花严云：若不了自心，云何知 <lb ed="X" n="0171c12"/><lb ed="R015" n="0797a15"/>正道？由彼顚倒慧，增长一切恶。是知有信须得解， <lb ed="X" n="0171c13"/><lb ed="R015" n="0797a16"/>有解须得信。何以知之？花严三圣观云：有信无解， <lb ed="X" n="0171c14"/><lb ed="R015" n="0797a17"/>增长无明。有解无信，增是邪见。信解圆通，方为行 <lb ed="X" n="0171c15"/><lb ed="R015" n="0797a18"/>本。如今有般人，虽有信心，无正解，乃是中无主。既 <lb ed="X" n="0171c16"/><lb ed="R015" n="0797b01"/>然是中无主，一被邪魔外道、顽朋败友相诱将去， <lb ed="X" n="0171c17"/><lb ed="R015" n="0797b02"/>到底只染得外道知见，增长一切无明种子。又一 <lb ed="X" n="0171c18"/><lb ed="R015" n="0797b03"/>般人，有邪解悟，事事会得，却无信心，一向撥无因 <lb ed="X" n="0171c19"/><lb ed="R015" n="0797b04"/>果，增长邪见。是知信解二字，如车两轮，如鸟两翼， <lb ed="X" n="0171c20"/><lb ed="R015" n="0797b05"/>此不可缺。今此第一文殊章，通为上中下三根之 <lb ed="X" n="0171c21"/><lb ed="R015" n="0797b06"/>人开解。第二普贤章，通为上中下三根之人开行。 <lb ed="X" n="0171c22"/><lb ed="R015" n="0797b07"/>第三普贤章，依文殊之解、普贤之行，教示上根之 <lb ed="X" n="0171c23"/><lb ed="R015" n="0797b08"/>人，运心入二空观，兼仿修法界观。行人入观，方有 <lb ed="X" n="0171c24"/><lb ed="R015" n="0797b09"/>疑念，故有第四刚藏一章起疑。既有疑，必推究轮 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0172a" n="0172a"/> <lb ed="X" n="0172a01"/><lb ed="R015" n="0797b10"/>迴根本，故有第五弥勒一章。既知轮迴之本，必须 <lb ed="X" n="0172a02"/><lb ed="R015" n="0797b11"/>断之。既断轮迴根本，方证入圆觉。纔证入，便自然 <lb ed="X" n="0172a03"/><lb ed="R015" n="0797b12"/>有阶差地位安排，故有第六淸净慧一章安排地 <lb ed="X" n="0172a04"/><lb ed="R015" n="0797b13"/>位从凡入圣。如是六章经文中，二空观只了得上 <lb ed="X" n="0172a05"/><lb ed="R015" n="0797b14"/>根之人。其次更有一类中根之人，虽闻<persName>佛</persName>说开解 <lb ed="X" n="0172a06"/><lb ed="R015" n="0797b15"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0172a0601" n="0172a0601"/><anchor xml:id="beg0172a0601" n="0172a0601"/>已<anchor xml:id="end0172a0601"/>竟，只是根劣，于二空观不能证入，于是故有威 <lb ed="X" n="0172a07"/><lb ed="R015" n="0797b16"/>德菩萨为中根之人请问三观。虽蒙<persName>佛</persName>开示三观 <lb ed="X" n="0172a08"/><lb ed="R015" n="0797b17"/>行相，未知有幾种修习，故有辨音请问。蒙<persName>佛</persName>开示 <lb ed="X" n="0172a09"/><lb ed="R015" n="0797b18"/>二十五轮被二十五种機，行人既入三观诸轮，方 <lb ed="X" n="0172a10"/><lb ed="R015" n="0798a01"/>犯著四相，故有净诸业障请问断除四相。既除四 <lb ed="X" n="0172a11"/><lb ed="R015" n="0798a02"/>相，四病未亡，故有普觉请问令依师離作止任灭 <lb ed="X" n="0172a12"/><lb ed="R015" n="0798a03"/>四病。四相既除，四病<anchor xml:id="nkr_note_add_0172a1201" n="0172a1201"/><anchor xml:id="beg0172a1201" n="0172a1201"/>已<anchor xml:id="end0172a1201"/>去，如是一类中根之人一 <lb ed="X" n="0172a13"/><lb ed="R015" n="0798a04"/>时悟道。更有一类下根之人根劣障重，又于三观 <lb ed="X" n="0172a14"/><lb ed="R015" n="0798a05"/>诸轮不能证入，于是故有圆觉请问。蒙<persName>佛</persName>开示道 <lb ed="X" n="0172a15"/><lb ed="R015" n="0798a06"/>场加行三期练修被及下根，所谓一法巧被三根 <lb ed="X" n="0172a16"/><lb ed="R015" n="0798a07"/>也。问：花严经科云擧果劝乐生信分，此经科云初 <lb ed="X" n="0172a17"/><lb ed="R015" n="0798a08"/>一问答令信解真正成本起因，何故彼经就果上 <lb ed="X" n="0172a18"/><lb ed="R015" n="0798a09"/>发信，此经就解上发信耶？答：彼经以事事无碍为 <lb ed="X" n="0172a19"/><lb ed="R015" n="0798a10"/>宗，故就事上发信；此经以理为宗，故就体上发信， <lb ed="X" n="0172a20"/><lb ed="R015" n="0798a11"/>不同也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172a21"/><lb ed="R015" n="0798a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0172a2101">于是，<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足， <lb ed="X" n="0172a22"/><lb ed="R015" n="0798a13"/>右绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会 <lb ed="X" n="0172a23"/><lb ed="R015" n="0798a14"/>诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净因地法行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172a24"/><lb ed="R015" n="0798a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0172a2401">此乃伸请也。于是者，盖指平等法会之处，连前起 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0172b" n="0172b"/> <lb ed="X" n="0172b01"/><lb ed="R015" n="0798a16"/>後之辞。梵语文殊，此曰<name role="" type="person">妙吉祥</name>。从座而起者，乃是 <lb ed="X" n="0172b02"/><lb ed="R015" n="0798a17"/>从法空座而起悲济之用，悲愍众生起教之故。顶 <lb ed="X" n="0172b03"/><lb ed="R015" n="0798a18"/>礼<persName>佛</persName>足者，以至尊至贵之顶，礼<persName>世尊</persName>至卑之足，此 <lb ed="X" n="0172b04"/><lb ed="R015" n="0798b01"/>敬之至。右绕者，表顺<persName>佛</persName>法之理。不偝三迊者，表归 <lb ed="X" n="0172b05"/><lb ed="R015" n="0798b02"/>依三宝，断三毒等。长跪者，表安危不易。叉手者，表 <lb ed="X" n="0172b06"/><lb ed="R015" n="0798b03"/>人境交参。又从座而起至三迊，此表洗身业；长跪 <lb ed="X" n="0172b07"/><lb ed="R015" n="0798b04"/>叉手，表洗意业；而白<persName>佛</persName>言<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b0701" n="0172b0701"/><anchor xml:id="beg0172b0701" n="0172b0701"/>已<anchor xml:id="end0172b0701"/>下，幷表口业也。此一 <lb ed="X" n="0172b08"/><lb ed="R015" n="0798b05"/>段文皆是结集人缀缉也。大悲<persName>世尊</persName>，方是文殊赞 <lb ed="X" n="0172b09"/><lb ed="R015" n="0798b06"/><persName>佛</persName>也。大以拣小为義，慈能与乐，悲能拔苦。问：何故 <lb ed="X" n="0172b10"/><lb ed="R015" n="0798b07"/>不云大智，言大悲耶？答：盖文殊请问，意为末代众 <lb ed="X" n="0172b11"/><lb ed="R015" n="0798b08"/>生行利他之行，不是自利，故赞云大悲。且如小乘 <lb ed="X" n="0172b12"/><lb ed="R015" n="0798b09"/>之人有智无悲，大乘之人悲智双运，唯<persName>佛</persName>全行利 <lb ed="X" n="0172b13"/><lb ed="R015" n="0798b10"/>他之行，得称大悲。譬如有人落水，若小乘人见之， <lb ed="X" n="0172b14"/><lb ed="R015" n="0798b11"/>便不肯救。由小乘人<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b1401" n="0172b1401"/><anchor xml:id="beg0172b1401" n="0172b1401"/>已<anchor xml:id="end0172b1401"/>知无量劫来轮转生死海 <lb ed="X" n="0172b15"/><lb ed="R015" n="0798b12"/>中，受大苦恼，自一脱離三界之後，更不敢再入，所 <lb ed="X" n="0172b16"/><lb ed="R015" n="0798b13"/>以不救。若菩萨人见之，便先自著脚，然後救之，乃 <lb ed="X" n="0172b17"/><lb ed="R015" n="0798b14"/>自利利他也。若<persName>佛</persName>见之，即便入水，令速出離，到安 <lb ed="X" n="0172b18"/><lb ed="R015" n="0798b15"/>稳处，故谓之大悲也。<persName>世尊</persName>者，具上九号，为世所尊， <lb ed="X" n="0172b19"/><lb ed="R015" n="0798b16"/>故曰<persName>世尊</persName>。愿为此会诸来法众者，愿以希求乐欲 <lb ed="X" n="0172b20"/><lb ed="R015" n="0798b17"/>为義，法众即十<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b2001" n="0172b2001"/><anchor xml:id="beg0172b2001" n="0172b2001"/>方<anchor xml:id="end0172b2001"/>大众也。文殊白<persName>佛</persName>者，告<persName>佛</persName>慈悲 <lb ed="X" n="0172b21"/><lb ed="R015" n="0798b18"/>方便，宣说当初未成<persName>佛</persName>时，创初根本本起淸净因 <lb ed="X" n="0172b22"/><lb ed="R015" n="0799a01"/>地法行也。大凡圆顿之教，修行仪式，必先发三重 <lb ed="X" n="0172b23"/><lb ed="R015" n="0799a02"/>因地。何谓三重因地，一了悟觉性，二发菩提心，三 <lb ed="X" n="0172b24"/><lb ed="R015" n="0799a03"/>修菩萨行。谓先顿悟自<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b2401" n="0172b2401"/><anchor xml:id="beg0172b2401" n="0172b2401"/>己<anchor xml:id="end0172b2401"/>分上，本有灵明廣大真 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0172c" n="0172c"/> <lb ed="X" n="0172c01"/><lb ed="R015" n="0799a04"/>实圆觉之性，顿信本无无明，顿信本无生死，此谓 <lb ed="X" n="0172c02"/><lb ed="R015" n="0799a05"/>之了悟觉性，然後方发菩提心。梵语菩提，此云觉。 <lb ed="X" n="0172c03"/><lb ed="R015" n="0799a06"/>既了悟觉性，却于行住坐卧，折旋俯仰，起居问讯， <lb ed="X" n="0172c04"/><lb ed="R015" n="0799a07"/>动容笑语，一切处，一切时，常起觉悟之心。此之悟 <lb ed="X" n="0172c05"/><lb ed="R015" n="0799a08"/>心，要得念念与最初所悟本觉相应。所以本生和 <lb ed="X" n="0172c06"/><lb ed="R015" n="0799a09"/>尙云，只这动转施为，还合得本来主人也无。若也 <lb ed="X" n="0172c07"/><lb ed="R015" n="0799a10"/>合得，十二时中，无虚弃底道理。若合不得，吃茶说 <lb ed="X" n="0172c08"/><lb ed="R015" n="0799a11"/>话，往往作茶话会。若得契合，此谓之发菩提心，便 <lb ed="X" n="0172c09"/><lb ed="R015" n="0799a12"/>是大智之心。其次方修菩萨行者，谓于一切处，念 <lb ed="X" n="0172c10"/><lb ed="R015" n="0799a13"/>念慈，念念悲，利乐有情，饶益群品，教化成熟，不捨 <lb ed="X" n="0172c11"/><lb ed="R015" n="0799a14"/>摄受一切众生，修菩萨行。如花严经中，善财童子， <lb ed="X" n="0172c12"/><lb ed="R015" n="0799a15"/>先见文殊了悟觉性，遂乃南遊一百一十城，参见 <lb ed="X" n="0172c13"/><lb ed="R015" n="0799a16"/>五十三人善知识。凡见一善知识，皆先自云：我<anchor xml:id="nkr_note_add_0172c1301" n="0172c1301"/><anchor xml:id="beg0172c1301" n="0172c1301"/>已<anchor xml:id="end0172c1301"/> <lb ed="X" n="0172c14"/><lb ed="R015" n="0799a17"/>先发菩提心。而未知菩萨修何等法，行何等行，云 <lb ed="X" n="0172c15"/><lb ed="R015" n="0799a18"/>何发心。又如起信论，了二觉，发三心，修五行，亦同。 <lb ed="X" n="0172c16"/><lb ed="R015" n="0799b01"/>今来经文谓：请问我<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>，于无量劫中，未曾成 <lb ed="X" n="0172c17"/><lb ed="R015" n="0799b02"/><persName>等正觉</persName>之时，创初根本因地，如何发起一念修习 <lb ed="X" n="0172c18"/><lb ed="R015" n="0799b03"/>心地法门，如何行淸净離相称性法行。何故文殊 <lb ed="X" n="0172c19"/><lb ed="R015" n="0799b04"/>始初发问，便问此事，却为最初发心修行一著，最 <lb ed="X" n="0172c20"/><lb ed="R015" n="0799b05"/>为要紧。切宜仔细寻得真正路，然後方行。所谓见 <lb ed="X" n="0172c21"/><lb ed="R015" n="0799b06"/>道方修道，不见复何修。若还不辨邪正，忽被朋友 <lb ed="X" n="0172c22"/><lb ed="R015" n="0799b07"/>引去，熏得邪见无明种子，才到眼光落地之时，沦 <lb ed="X" n="0172c23"/><lb ed="R015" n="0799b08"/>入地狱，百劫千生，无由解脱。如人种瓜，须是预先 <lb ed="X" n="0172c24"/><lb ed="R015" n="0799b09"/>仔细寻取好种。若错用苦种之时，纵是得瓜，还成 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0173a" n="0173a"/> <lb ed="X" n="0173a01"/><lb ed="R015" n="0799b10"/>苦殊。何以知之？圭峰云：夫欲求果者，必先观于因。 <lb ed="X" n="0173a02"/><lb ed="R015" n="0799b11"/>因若不真，果还是妄。又楞严云：因地不直，果招迂 <lb ed="X" n="0173a03"/><lb ed="R015" n="0799b12"/>曲。所以花严云：不能了自心，云何知正道。由彼顚 <lb ed="X" n="0173a04"/><lb ed="R015" n="0799b13"/>倒慧，增长一切恶。宗门中谓之打头。不遇作家，到 <lb ed="X" n="0173a05"/><lb ed="R015" n="0799b14"/>老翻成骨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173001" n="0173001"/>黨。纵饶精进勤苦，一时错了。所谓不省 <lb ed="X" n="0173a06"/><lb ed="R015" n="0799b15"/>这个意，修行徒苦辛。以此推之，是知文殊大智，首 <lb ed="X" n="0173a07"/><lb ed="R015" n="0799b16"/>先问<persName>佛</persName>最初发心修行一著，开示利益後代众生， <lb ed="X" n="0173a08"/><lb ed="R015" n="0799b17"/>岂小補哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a09"/><lb ed="R015" n="0799b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0173a0901">及说菩萨于大乘中，发淸净心，远離诸病，能使未来 <lb ed="X" n="0173a10"/><lb ed="R015" n="0800a01"/>末世众生求大乘者，不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a11"/><lb ed="R015" n="0800a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0173a1101">谓非唯说<persName>世尊</persName>最初根本因修心地称性法门，更 <lb ed="X" n="0173a12"/><lb ed="R015" n="0800a03"/>告<persName>佛</persName>说一切菩萨于大乘觉悟心中发淸净菩提 <lb ed="X" n="0173a13"/><lb ed="R015" n="0800a04"/>之心，大以拣小，乘以运载，能运载一切众生離生 <lb ed="X" n="0173a14"/><lb ed="R015" n="0800a05"/>死此岸，度烦恼中流，到涅槃彼岸，妄不能变，垢不 <lb ed="X" n="0173a15"/><lb ed="R015" n="0800a06"/>能染，離烦恼障，離所知障，故曰淸净。远離诸病者， <lb ed="X" n="0173a16"/><lb ed="R015" n="0800a07"/>谓著有著无，见妄见真，分能分所，幷四相四病，但 <lb ed="X" n="0173a17"/><lb ed="R015" n="0800a08"/>是離心之外皆是病也。上初一段文，正是教示行 <lb ed="X" n="0173a18"/><lb ed="R015" n="0800a09"/>人了悟觉性，此发心離病一段文，当第二发菩提 <lb ed="X" n="0173a19"/><lb ed="R015" n="0800a10"/>心，第三修菩萨行，即下普眼章也。意令能使末世 <lb ed="X" n="0173a20"/><lb ed="R015" n="0800a11"/>求于大乘之人，依此开悟，依此修行，于本始觉中 <lb ed="X" n="0173a21"/><lb ed="R015" n="0800a12"/>不堕落邪见。如何谓之邪见，但本心之外见妄见 <lb ed="X" n="0173a22"/><lb ed="R015" n="0800a13"/>真皆是邪见，由唯此一事实，馀二则非真，倘乖淸 <lb ed="X" n="0173a23"/><lb ed="R015" n="0800a14"/>净之心，必堕偏邪之见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a24"/><lb ed="R015" n="0800a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0173a2401">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0173a2401" n="0173a2401"/><anchor xml:id="beg0173a2401" n="0173a2401"/>已<anchor xml:id="end0173a2401"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0173b" n="0173b"/> <lb ed="X" n="0173b01"/><lb ed="R015" n="0800a16"/><p xml:id="pX10p0173b0101">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝 <lb ed="X" n="0173b02"/><lb ed="R015" n="0800a17"/>等乃能为诸菩萨咨询<persName>如来</persName>因地法行，及为末世一 <lb ed="X" n="0173b03"/><lb ed="R015" n="0800a18"/>切众生求大乘者，得正住持不堕邪见。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0173b04"/><lb ed="R015" n="0800b01"/>为汝说。时，<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大众默然 <lb ed="X" n="0173b05"/><lb ed="R015" n="0800b02"/>而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b06"/><lb ed="R015" n="0800b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0173b0601">此乃展诚许听也。默然者，谓洁<anchor xml:id="nkr_note_add_0173b0601" n="0173b0601"/><anchor xml:id="beg0173b0601" n="0173b0601"/>己<anchor xml:id="end0173b0601"/>虚心，收视反听， <lb ed="X" n="0173b07"/><lb ed="R015" n="0800b04"/>如渴思水，如病思药也。此等科段，下文例然，更不 <lb ed="X" n="0173b08"/><lb ed="R015" n="0800b05"/>重释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b09"/><lb ed="R015" n="0800b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0173b0901">善男子！无上法王有大陀罗尼门，名为：圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b10"/><lb ed="R015" n="0800b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0173b1001">此显真宗本体也。善则顺理，男子则刚断为義。此 <lb ed="X" n="0173b11"/><lb ed="R015" n="0800b08"/>即指对告文殊菩萨为善顺刚断之男子也。无上 <lb ed="X" n="0173b12"/><lb ed="R015" n="0800b09"/>法王者，法以轨则为義。无明烦恼一切不净垢浊， <lb ed="X" n="0173b13"/><lb ed="R015" n="0800b10"/>当用无上真空轨则之法洗去。王者，自在为義。无 <lb ed="X" n="0173b14"/><lb ed="R015" n="0800b11"/>上者，谓世间之法莫能先之，故曰无上。且例如铁 <lb ed="X" n="0173b15"/><lb ed="R015" n="0800b12"/>轮王之法，但于一天下而得自在；铜轮王之法，但 <lb ed="X" n="0173b16"/><lb ed="R015" n="0800b13"/>二天下而得自在；银轮王之法，但三天下而得自 <lb ed="X" n="0173b17"/><lb ed="R015" n="0800b14"/>在；金轮王之法，四天下而得自在；以至梵王帝释 <lb ed="X" n="0173b18"/><lb ed="R015" n="0800b15"/>之法，但三界内而得自在，出三界外便不得自在； <lb ed="X" n="0173b19"/><lb ed="R015" n="0800b16"/>唯<persName>佛</persName>之法王，不但三界内三界外，以至刹刹尘尘 <lb ed="X" n="0173b20"/><lb ed="R015" n="0800b17"/>无数世界而得自在，故曰无上法王。此即指<persName>佛</persName>也。 <lb ed="X" n="0173b21"/><lb ed="R015" n="0800b18"/>大之一字，乃绝对待之大，非拣小之大。梵语陀罗 <lb ed="X" n="0173b22"/><lb ed="R015" n="0801a01"/>尼，此云总持门，以出入无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173002" n="0173002"/>壅为義。圆觉者，谓众生 <lb ed="X" n="0173b23"/><lb ed="R015" n="0801a02"/>十二时中虽具有此圆字，只是不觉。何以知之？序 <lb ed="X" n="0173b24"/><lb ed="R015" n="0801a03"/>云：终日圆觉而未尝圆觉者，凡夫也。菩萨念念证 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0173c" n="0173c"/> <lb ed="X" n="0173c01"/><lb ed="R015" n="0801a04"/>此觉字，又不圆。何以知之？序云：欲证圆觉而未极 <lb ed="X" n="0173c02"/><lb ed="R015" n="0801a05"/>圆觉，菩萨也。唯是吾<persName>佛</persName>圣人，有圆有觉。以有圆故， <lb ed="X" n="0173c03"/><lb ed="R015" n="0801a06"/>则德无不周；以有觉故，则灵源不昧。何以知之？序 <lb ed="X" n="0173c04"/><lb ed="R015" n="0801a07"/>云：具足圆觉而住持圆觉者，<persName>如来</persName>也。然此圆觉，上 <lb ed="X" n="0173c05"/><lb ed="R015" n="0801a08"/>至四圣，下及六凡，无有一众生不具。但以凡夫尘 <lb ed="X" n="0173c06"/><lb ed="R015" n="0801a09"/>经未出，宝藏犹埋，既不自知，枉受贫苦。唯十方诸 <lb ed="X" n="0173c07"/><lb ed="R015" n="0801a10"/><persName>佛</persName>证此，全得其用。故今但标无上法王有大圆觉 <lb ed="X" n="0173c08"/><lb ed="R015" n="0801a11"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173c09"/><lb ed="R015" n="0801a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0173c0901">流出一切淸净真如、菩提、涅槃及波罗蜜，教授菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173c10"/><lb ed="R015" n="0801a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0173c1001">此显圆觉之德用也。流出者，觉性本无出入、去来、 <lb ed="X" n="0173c11"/><lb ed="R015" n="0801a14"/>动静，非有别法从圆觉中流出于外，但是依此圆 <lb ed="X" n="0173c12"/><lb ed="R015" n="0801a15"/>觉之性，显发示现诸门功德，无有穷尽应用，无有 <lb ed="X" n="0173c13"/><lb ed="R015" n="0801a16"/>疲厌，名为流出。一切者，普该之言，此正是总标。淸 <lb ed="X" n="0173c14"/><lb ed="R015" n="0801a17"/>净者，必竟空義，谓離烦恼障，離所知障，妄不能变， <lb ed="X" n="0173c15"/><lb ed="R015" n="0801a18"/>垢不能染，非诸有漏之法，故曰淸净。所以大般若 <lb ed="X" n="0173c16"/><lb ed="R015" n="0801b01"/>经，始自色心，终至无上菩提，八十馀科，皆谈淸净。 <lb ed="X" n="0173c17"/><lb ed="R015" n="0801b02"/>此谓小乘怖空，故曰淸净。此二字，又总下文真如、 <lb ed="X" n="0173c18"/><lb ed="R015" n="0801b03"/>菩提、涅槃、波罗蜜。真如者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173003" n="0173003"/>谓真实，显非虚妄；如谓 <lb ed="X" n="0173c19"/><lb ed="R015" n="0801b04"/>如常，表无变易，谓一真之理也。此之真字，非是对 <lb ed="X" n="0173c20"/><lb ed="R015" n="0801b05"/>伪之真。如者，似也。若将此真字顿在<persName>佛</persName>界，尽十方 <lb ed="X" n="0173c21"/><lb ed="R015" n="0801b06"/>世界都是<persName>佛</persName>；若将此真字顿在菩萨界，尽十方世 <lb ed="X" n="0173c22"/><lb ed="R015" n="0801b07"/>界都似菩萨；若将此真字顿在声闻、缘觉界，尽十 <lb ed="X" n="0173c23"/><lb ed="R015" n="0801b08"/>方世界都似声闻、缘觉；若将此真字顿在天上、地 <lb ed="X" n="0173c24"/><lb ed="R015" n="0801b09"/>狱、饿鬼、畜牲、修罗界者，则此真字便似天、人、地狱、 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0174a" n="0174a"/> <lb ed="X" n="0174a01"/><lb ed="R015" n="0801b10"/>饿鬼、畜牲、修罗等。何也？为此真理之上，具二義故： <lb ed="X" n="0174a02"/><lb ed="R015" n="0801b11"/>一者随缘義，二者不变義。梵语菩提，此云觉，乃是 <lb ed="X" n="0174a03"/><lb ed="R015" n="0801b12"/>本觉及始觉。此之觉上，本无无明，本无生死。梵语 <lb ed="X" n="0174a04"/><lb ed="R015" n="0801b13"/>涅槃，此云圆寂，谓觉性既圆，无法不寂。又云：涅者 <lb ed="X" n="0174a05"/><lb ed="R015" n="0801b14"/>不生，槃者不灭。不生不灭，故曰涅槃。菩提即果上 <lb ed="X" n="0174a06"/><lb ed="R015" n="0801b15"/>之智，涅槃即果上之理。理即体，智即用。梵语波罗， <lb ed="X" n="0174a07"/><lb ed="R015" n="0801b16"/>此云彼岸。蜜多，此云到。若要回文，顺此方俗，应云 <lb ed="X" n="0174a08"/><lb ed="R015" n="0801b17"/>到彼岸。此波罗蜜有十种。何谓之十？一佈施，二持 <lb ed="X" n="0174a09"/><lb ed="R015" n="0801b18"/>戒，三忍辱，四精进，五禅定波罗蜜，六智慧，七方便， <lb ed="X" n="0174a10"/><lb ed="R015" n="0802a01"/>八愿，九力，十智。问：此十度其義如何？谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174001" n="0174001"/>辍<anchor xml:id="nkr_note_add_0174a1001" n="0174a1001"/><anchor xml:id="beg0174a1001" n="0174a1001"/>己<anchor xml:id="end0174a1001"/>惠人 <lb ed="X" n="0174a11"/><lb ed="R015" n="0802a02"/>曰施，防非止恶曰戒，堪受诸法逆顺忘怀曰忍，炼 <lb ed="X" n="0174a12"/><lb ed="R015" n="0802a03"/>心于法为精，精心务达为进，虚心寂静为禅，推求 <lb ed="X" n="0174a13"/><lb ed="R015" n="0802a04"/>拣择为慧，方法便宜为方便，希求乐欲为愿，不可 <lb ed="X" n="0174a14"/><lb ed="R015" n="0802a05"/>屈伏为力，如实决断为智。然吾<persName>佛</persName>圣人，始以六度 <lb ed="X" n="0174a15"/><lb ed="R015" n="0802a06"/>对治六蔽，为悭贪故说佈施，为毁禁故说持戒，为 <lb ed="X" n="0174a16"/><lb ed="R015" n="0802a07"/>嗔恚故说忍辱，为懈怠故说精进，为散乱故说禅 <lb ed="X" n="0174a17"/><lb ed="R015" n="0802a08"/>定，为愚痴故说智慧。若據花严经中，开此六度为 <lb ed="X" n="0174a18"/><lb ed="R015" n="0802a09"/>十度，对治十地十种障，亦只就六度中智慧一度 <lb ed="X" n="0174a19"/><lb ed="R015" n="0802a10"/>中开出方便度、愿度、力度、智度。良由第六智度具 <lb ed="X" n="0174a20"/><lb ed="R015" n="0802a11"/>根本智与後得智，故开出後得智也。谓吾<persName>佛</persName>圣人 <lb ed="X" n="0174a21"/><lb ed="R015" n="0802a12"/>有大圆觉，于中流出一切淸净真如、淸净菩提、淸 <lb ed="X" n="0174a22"/><lb ed="R015" n="0802a13"/>净涅槃、淸净波罗蜜。真如、菩提、涅槃皆属果，十度 <lb ed="X" n="0174a23"/><lb ed="R015" n="0802a14"/>波罗蜜属因，因果不同，故曰及字。非唯流出因，亦 <lb ed="X" n="0174a24"/><lb ed="R015" n="0802a15"/>及流出果，教示付授，欲使後代顺<persName>佛</persName>法修行菩萨 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0174b" n="0174b"/> <lb ed="X" n="0174b01"/><lb ed="R015" n="0802a16"/>断障遣疑，从因至果，反妄归真。然菩萨是所教之 <lb ed="X" n="0174b02"/><lb ed="R015" n="0802a17"/>人，上因果皆是能教之法也。尝考诸经所谈，门之 <lb ed="X" n="0174b03"/><lb ed="R015" n="0802a18"/>一字有四，谓教、理、行、果。何以知之？如法花经曰：以 <lb ed="X" n="0174b04"/><lb ed="R015" n="0802b01"/><persName>佛</persName>教门出三界苦。此是教门。楞严曰：十方<persName>薄伽梵</persName>， <lb ed="X" n="0174b05"/><lb ed="R015" n="0802b02"/>一路涅槃门。此是理门。又曰：我今犹如旅泊之人， <lb ed="X" n="0174b06"/><lb ed="R015" n="0802b03"/>忽蒙天王赐予华屋，虽获大宅，要因门入。此属行 <lb ed="X" n="0174b07"/><lb ed="R015" n="0802b04"/>门。又花严行愿品曰：若欲成就此功德门者，应修 <lb ed="X" n="0174b08"/><lb ed="R015" n="0802b05"/>十种廣大行愿：一者礼敬诸<persName>佛</persName>，二者称赞<persName>如来</persName>。此 <lb ed="X" n="0174b09"/><lb ed="R015" n="0802b06"/>属果门。谓吾<persName>佛</persName>圣人有一法门，总持教、理、行、果四 <lb ed="X" n="0174b10"/><lb ed="R015" n="0802b07"/>法，教示付授与一切菩萨。所以<persName>佛</persName>性和尙云：包凡 <lb ed="X" n="0174b11"/><lb ed="R015" n="0802b08"/>育圣，摄巨含<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174002" n="0174002"/>纤，为一总持，号大自在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174b12"/><lb ed="R015" n="0802b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0174b1201">一切<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸净觉相，永断无明， <lb ed="X" n="0174b13"/><lb ed="R015" n="0802b10"/>方成<persName>佛</persName>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174b14"/><lb ed="R015" n="0802b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0174b1401">此一经安佈，有类花严，先本後末。只如花严经，首 <lb ed="X" n="0174b15"/><lb ed="R015" n="0802b12"/>先便云：尔时<persName>世尊</persName>，于菩提场，处狮子座，一切法上， <lb ed="X" n="0174b16"/><lb ed="R015" n="0802b13"/>成<persName>等正觉</persName>，智入三世，悉皆平等，其身充满一切世 <lb ed="X" n="0174b17"/><lb ed="R015" n="0802b14"/>间，其音普顺十方国土，普见一切众生，悉皆成<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0174b18"/><lb ed="R015" n="0802b15"/>此谓之一口吞尽十方世界，更无凡圣。其间众生， <lb ed="X" n="0174b19"/><lb ed="R015" n="0802b16"/>根劣障重，承当不得，遂放开一线，曲为今时故，说 <lb ed="X" n="0174b20"/><lb ed="R015" n="0802b17"/>十信、十住、十行、十迴向、十地、等觉、妙觉，此正是渐 <lb ed="X" n="0174b21"/><lb ed="R015" n="0802b18"/>该枝末。今经亦尔，于此段经文，亦一口吞尽十方 <lb ed="X" n="0174b22"/><lb ed="R015" n="0803a01"/>世界，恐无人承当下，遂便与开解开行，为上根人 <lb ed="X" n="0174b23"/><lb ed="R015" n="0803a02"/>说二空观，为中根人说三观诸轮，为下根人说道 <lb ed="X" n="0174b24"/><lb ed="R015" n="0803a03"/>场加行，此是渐该枝末。皆依圆照者，此简二乘及 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0174c" n="0174c"/> <lb ed="X" n="0174c01"/><lb ed="R015" n="0803a04"/>菩萨偏局之照。若了得圆照，便是<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>是圆照者， <lb ed="X" n="0174c02"/><lb ed="R015" n="0803a05"/>于十二时中，条丝不挂，廓尔无依，念念常光现前， <lb ed="X" n="0174c03"/><lb ed="R015" n="0803a06"/>念念常住裡许，依倚圆照，永无间断。所谓以无缘 <lb ed="X" n="0174c04"/><lb ed="R015" n="0803a07"/>境上，起无缘智，以无缘智，缘无缘境。如镜照像，像 <lb ed="X" n="0174c05"/><lb ed="R015" n="0803a08"/>非外缘，如珠发光，光还自照。照见内身外境，山河 <lb ed="X" n="0174c06"/><lb ed="R015" n="0803a09"/>大地，色空明暗，所照之处，莫不尽是十方诸<persName>佛</persName>，廣 <lb ed="X" n="0174c07"/><lb ed="R015" n="0803a10"/>大无漏无染淸净妙觉之相。十方诸<persName>佛</persName>，三世诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0174c08"/><lb ed="R015" n="0803a11"/>等，创始因地修行，莫不皆依倚此圆照，永断无明， <lb ed="X" n="0174c09"/><lb ed="R015" n="0803a12"/>而成正觉。所以肇论云：内有独鉴之明，外有万法 <lb ed="X" n="0174c10"/><lb ed="R015" n="0803a13"/>之实。圆照是能照之用，觉相是所照之体。问：圆觉 <lb ed="X" n="0174c11"/><lb ed="R015" n="0803a14"/>体上，本无能所。今何却言觉相是所，圆照是能耶？ <lb ed="X" n="0174c12"/><lb ed="R015" n="0803a15"/>答：但以初悟之时，似有能所。到悟之後，即无能所。 <lb ed="X" n="0174c13"/><lb ed="R015" n="0803a16"/>此正如花严会上第六十一卷经中：善财童子，初 <lb ed="X" n="0174c14"/><lb ed="R015" n="0803a17"/>于福城东际大塔庙前见文殊。文殊遂指善财南 <lb ed="X" n="0174c15"/><lb ed="R015" n="0803a18"/>遊，历一百一十城，见五十三善知识。最後于莊严 <lb ed="X" n="0174c16"/><lb ed="R015" n="0803b01"/>楼阁中，参见弥勒，受弥勒之教。再欲求见文殊，却 <lb ed="X" n="0174c17"/><lb ed="R015" n="0803b02"/>不能得见其身。是时文殊遂伸右手，过一百一十 <lb ed="X" n="0174c18"/><lb ed="R015" n="0803b03"/>城，摩善财顶。此意与今经说初分能所，悟後无能 <lb ed="X" n="0174c19"/><lb ed="R015" n="0803b04"/>所一同。且初见文殊者，表信智。再见文殊，表证智。 <lb ed="X" n="0174c20"/><lb ed="R015" n="0803b05"/>证智绝能所故，所以不见文殊。能所既绝，尽十方 <lb ed="X" n="0174c21"/><lb ed="R015" n="0803b06"/>世界，只是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0174c2101" n="0174c2101"/><anchor xml:id="beg0174c2101" n="0174c2101"/>己<anchor xml:id="end0174c2101"/>是一颗明珠，是大解脱法门。到此 <lb ed="X" n="0174c22"/><lb ed="R015" n="0803b07"/>岂有无明不断？岂有烦恼不除？岂有<persName>佛</persName>道不成就？ <lb ed="X" n="0174c23"/><lb ed="R015" n="0803b08"/>如是则只用此一段经文，<anchor xml:id="nkr_note_add_0174c2301" n="0174c2301"/><anchor xml:id="beg0174c2301" n="0174c2301"/>已<anchor xml:id="end0174c2301"/>答文殊前问，了悟觉 <lb ed="X" n="0174c24"/><lb ed="R015" n="0803b09"/>性，发菩提心，修菩萨行，三重因地皆毕。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0175a" n="0175a"/> <lb ed="X" n="0175a01"/><lb ed="R015" n="0803b11"/><cb:juan fun="close" n="1a"><cb:jhead>圆觉经类解卷第一本</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0175a02"/> <lb ed="X" n="0175a03"/> <lb ed="X" n="0175a04"/> <lb ed="X" n="0175a05"/><lb ed="R015" n="0803b13"/><cb:juan fun="open" n="1b"><cb:mulu type="卷" n="1b">第一末</cb:mulu><cb:jhead>圆觉经类解卷第一末</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0175a06"/><lb ed="R015" n="0803b14"/> <lb ed="X" n="0175a07"/><lb ed="R015" n="0803b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0175a0701">云何无明？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175a08"/><lb ed="R015" n="0803b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0175a0801">此乃欲推穷妄宰，故此一句征问，谓之连前起後 <lb ed="X" n="0175a09"/><lb ed="R015" n="0803b17"/>之辞。<persName>佛</persName>恐後代修行之人，闻说永断无明，便谓实 <lb ed="X" n="0175a10"/><lb ed="R015" n="0803b18"/>有无明可断。然此无明，以痴为体，虽有本觉光明， <lb ed="X" n="0175a11"/><lb ed="R015" n="0804a01"/>而无始觉照了，故曰无明。除却无字，只此一明字， <lb ed="X" n="0175a12"/><lb ed="R015" n="0804a02"/>便是灵灵不昧，了了常知之明。才一念不觉，面前 <lb ed="X" n="0175a13"/><lb ed="R015" n="0804a03"/>不明，只在黑地裡走，便是无明。大涅槃经云：若与 <lb ed="X" n="0175a14"/><lb ed="R015" n="0804a04"/>烦恼诸结俱者，名为无明。若与一切善法俱者，名 <lb ed="X" n="0175a15"/><lb ed="R015" n="0804a05"/>之为明。花严经云：第一義谛不了，故名无明。此之 <lb ed="X" n="0175a16"/><lb ed="R015" n="0804a06"/>无明，毕竟自何处起？当如起信论说三细六粗，从 <lb ed="X" n="0175a17"/><lb ed="R015" n="0804a07"/>细至粗而起。三细者：一业相，二转相，三现相。六粗 <lb ed="X" n="0175a18"/><lb ed="R015" n="0804a08"/>者：一智相，二相续相，三计名相，四执取相，五起业 <lb ed="X" n="0175a19"/><lb ed="R015" n="0804a09"/>相，六业繫苦相。谓才于本觉上，一念动心不觉，谓 <lb ed="X" n="0175a20"/><lb ed="R015" n="0804a10"/>之业相。纔有所见，谓之转相。境界现，谓之现相。此 <lb ed="X" n="0175a21"/><lb ed="R015" n="0804a11"/>三细也。起分别心，谓之智相。念念相续不断，谓之 <lb ed="X" n="0175a22"/><lb ed="R015" n="0804a12"/>相续相。此上五相，皆为法执也。于分别中，此是名， <lb ed="X" n="0175a23"/><lb ed="R015" n="0804a13"/>此是利，此是善，是恶，此是亲，此是疏，此是靑黄赤 <lb ed="X" n="0175a24"/><lb ed="R015" n="0804a14"/>白等，谓之计名字相。好之则喜，恶之则嗔，随所好 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0175b" n="0175b"/> <lb ed="X" n="0175b01"/><lb ed="R015" n="0804a15"/>处，而生执著之心，谓之执取相。此之二相，即我执 <lb ed="X" n="0175b02"/><lb ed="R015" n="0804a16"/>也。既执物为我相，就五蕴之上，或嗔喜，或打骂，或 <lb ed="X" n="0175b03"/><lb ed="R015" n="0804a17"/>更相杀害，互为冤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175001" n="0175001"/>雠，造种种恶，谓之起业相。既造 <lb ed="X" n="0175b04"/><lb ed="R015" n="0804a18"/>恶业，业果成就，似镜照像，如影随形，便被业缚，随 <lb ed="X" n="0175b05"/><lb ed="R015" n="0804b01"/>业受报，于六道四生大苦海中，无由解脱，谓之业 <lb ed="X" n="0175b06"/><lb ed="R015" n="0804b02"/>繫苦相也。今经从云何无明<anchor xml:id="nkr_note_add_0175b0601" n="0175b0601"/><anchor xml:id="beg0175b0601" n="0175b0601"/>已<anchor xml:id="end0175b0601"/>下经文，直至轮转 <lb ed="X" n="0175b07"/><lb ed="R015" n="0804b03"/>生死，三细六粗，一时具足，良由一念不觉，便是无 <lb ed="X" n="0175b08"/><lb ed="R015" n="0804b04"/>明，此谓之独头无明。横从空起，如天或雲，如镜忽 <lb ed="X" n="0175b09"/><lb ed="R015" n="0804b05"/>尘，更不假触，境遇缘</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b10"/><lb ed="R015" n="0804b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0175b1001">善男子！一切众生从无始来，种种顚倒，犹如迷人，四 <lb ed="X" n="0175b11"/><lb ed="R015" n="0804b07"/>方易处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b12"/><lb ed="R015" n="0804b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0175b1201">此即按定其非也。众生者，乃色受想行识五蕴众 <lb ed="X" n="0175b13"/><lb ed="R015" n="0804b09"/>缘和合而生。蕴者，以积聚为義。或称阴者，以盖覆 <lb ed="X" n="0175b14"/><lb ed="R015" n="0804b10"/>为義。且色以质碍为義，受以领纳为義，想以取像 <lb ed="X" n="0175b15"/><lb ed="R015" n="0804b11"/>为義，行以迁流造作为義，识以了别为義。此众生 <lb ed="X" n="0175b16"/><lb ed="R015" n="0804b12"/>除去了悟觉性之人，其馀一时收在裡许。无始者， <lb ed="X" n="0175b17"/><lb ed="R015" n="0804b13"/>以西天外道六师执一切法皆从冥谛出，以为有 <lb ed="X" n="0175b18"/><lb ed="R015" n="0804b14"/>始。楞严中吾<persName>佛</persName>圣人为对治彼，故说无始。顚倒者， <lb ed="X" n="0175b19"/><lb ed="R015" n="0804b15"/>此从喩得名。顚即是首，向上曰正，向下曰倒。此以 <lb ed="X" n="0175b20"/><lb ed="R015" n="0804b16"/>喩说。若以法说者，心识狂乱曰顚，偝觉合尘曰倒。 <lb ed="X" n="0175b21"/><lb ed="R015" n="0804b17"/>倒有所执，顚但荒狂，莊子谓之倒置之民。种种者， <lb ed="X" n="0175b22"/><lb ed="R015" n="0804b18"/>非是一也。若通说，则不过是执我执法，故曰种种。 <lb ed="X" n="0175b23"/><lb ed="R015" n="0805a01"/>若就今经，则迷身迷心有四对。何谓四对？且四大 <lb ed="X" n="0175b24"/><lb ed="R015" n="0805a02"/>非我执为我，法身真我而不信，此是第一对。其次 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0175c" n="0175c"/> <lb ed="X" n="0175c01"/><lb ed="R015" n="0805a03"/>四大如幻本无而见有，法身真实本有而见无，此 <lb ed="X" n="0175c02"/><lb ed="R015" n="0805a04"/>是第二对。其次缘念生灭为真心，真心了然而不 <lb ed="X" n="0175c03"/><lb ed="R015" n="0805a05"/>自识，此是第三对。其次缘念如珠中黑色全空而 <lb ed="X" n="0175c04"/><lb ed="R015" n="0805a06"/>执有，真心如珠中明相实有而见无，此是第四对。 <lb ed="X" n="0175c05"/><lb ed="R015" n="0805a07"/>第一第三对乃属我执，第二第四对乃属法执。既 <lb ed="X" n="0175c06"/><lb ed="R015" n="0805a08"/>四对不同，故曰种种。又人之倒执，其相非一。楞严 <lb ed="X" n="0175c07"/><lb ed="R015" n="0805a09"/>中谓执悟中迷，号性顚倒，皆同其義。犹如迷人，四 <lb ed="X" n="0175c08"/><lb ed="R015" n="0805a10"/>方易处者，上文先擧法，以是擧喩。四方即东西南 <lb ed="X" n="0175c09"/><lb ed="R015" n="0805a11"/>北。易者，转也，改也。处者，所也。上文征起云何是众 <lb ed="X" n="0175c10"/><lb ed="R015" n="0805a12"/>生无明，此便按定其非，云一切四生九类众生，只 <lb ed="X" n="0175c11"/><lb ed="R015" n="0805a13"/>缘自从无始旷大劫来，与天地同生，与日月幷明， <lb ed="X" n="0175c12"/><lb ed="R015" n="0805a14"/>与诸<persName>佛</persName>同体，与万象同源。所以诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0175c1201" n="0175c1201"/><anchor xml:id="beg0175c1201" n="0175c1201"/>已<anchor xml:id="end0175c1201"/>成正觉，而 <lb ed="X" n="0175c13"/><lb ed="R015" n="0805a15"/>众生轮转者，良由于十二时中，心识狂乱甲徇小 <lb ed="X" n="0175c14"/><lb ed="R015" n="0805a16"/>怀私，偝觉合尘，離根失本，种种取捨，种种攀缘，种 <lb ed="X" n="0175c15"/><lb ed="R015" n="0805a17"/>种顚倒，于一切时一切处，无过是执我执法。如人 <lb ed="X" n="0175c16"/><lb ed="R015" n="0805a18"/>乍入川原之中，忽然迷失道路，将东作西，以南为 <lb ed="X" n="0175c17"/><lb ed="R015" n="0805b01"/>北，是时东西不辨，南北不分。殊不知正迷之时，方 <lb ed="X" n="0175c18"/><lb ed="R015" n="0805b02"/>所只在旧处，不曾移转也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c19"/><lb ed="R015" n="0805b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0175c1901">妄认四大为自身相，六尘缘影为自心相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c20"/><lb ed="R015" n="0805b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0175c2001">此即正释其相也。妄认者，虚妄执认。四大者，地水 <lb ed="X" n="0175c21"/><lb ed="R015" n="0805b05"/>火风。六尘者，色声香味触法。缘影即是六识。此是 <lb ed="X" n="0175c22"/><lb ed="R015" n="0805b06"/>于六尘境上起能攀缘之妄心，非是真心。但是揽 <lb ed="X" n="0175c23"/><lb ed="R015" n="0805b07"/>尘成体，如身中之影，如镜中之像，如水上之泡，脱 <lb ed="X" n="0175c24"/><lb ed="R015" n="0805b08"/>体是空。前文云：种种顚倒，犹如迷人，四方易处。此 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0176a" n="0176a"/> <lb ed="X" n="0176a01"/><lb ed="R015" n="0805b09"/>是案定四生六道一切众生，定不是了。譬如世人 <lb ed="X" n="0176a02"/><lb ed="R015" n="0805b10"/>捉得一人，<anchor xml:id="nkr_note_add_0176a0201" n="0176a0201"/><anchor xml:id="beg0176a0201" n="0176a0201"/>已<anchor xml:id="end0176a0201"/>定是贼，次当出其罪犯。今此经亦然。 <lb ed="X" n="0176a03"/><lb ed="R015" n="0805b11"/>上文既案定其罪，而未明过咎行相。今云：不合妄 <lb ed="X" n="0176a04"/><lb ed="R015" n="0805b12"/>执地水火风百骸九<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176001" n="0176001"/>窍不实之法，作自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176a0401" n="0176a0401"/><anchor xml:id="beg0176a0401" n="0176a0401"/>己<anchor xml:id="end0176a0401"/>淸净无 <lb ed="X" n="0176a05"/><lb ed="R015" n="0805b13"/>漏法身。又不合妄执色声香味触法虚幻不实顚 <lb ed="X" n="0176a06"/><lb ed="R015" n="0805b14"/>倒之境，幷中间所起分别攀缘不实妄心，作自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176a0601" n="0176a0601"/><anchor xml:id="beg0176a0601" n="0176a0601"/>己<anchor xml:id="end0176a0601"/> <lb ed="X" n="0176a07"/><lb ed="R015" n="0805b15"/>廣大淸净无漏真心。只此便是四生六道一切众 <lb ed="X" n="0176a08"/><lb ed="R015" n="0805b16"/>生所迷行相。殊不知壳漏子因过去于本觉上一 <lb ed="X" n="0176a09"/><lb ed="R015" n="0805b17"/>念不觉，迷真逐妄，接入父母胞胎。是时便就天地 <lb ed="X" n="0176a10"/><lb ed="R015" n="0805b18"/>中假借地水火风和合在此。譬如世人阙债相似， <lb ed="X" n="0176a11"/><lb ed="R015" n="0806a01"/>莫教一旦被主人索债之时，一化而为臭腐，再化 <lb ed="X" n="0176a12"/><lb ed="R015" n="0806a02"/>而为尘垢。虽一指一爪一毛一发，欲存不得。是时 <lb ed="X" n="0176a13"/><lb ed="R015" n="0806a03"/>方知平生念念保惜四大，皆是错用其心。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176002" n="0176002"/>歎作见 <lb ed="X" n="0176a14"/><lb ed="R015" n="0806a04"/>矿不识金，入炉方知错。虽悔之，何益于事。所以吾 <lb ed="X" n="0176a15"/><lb ed="R015" n="0806a05"/><persName>佛</persName>圣人慈悲之故，于此章经首痛警末代一切众 <lb ed="X" n="0176a16"/><lb ed="R015" n="0806a06"/>生。然<persName>佛</persName>金口宣说真说实、语如语、不诳语、不异语， <lb ed="X" n="0176a17"/><lb ed="R015" n="0806a07"/>可不信乎。所以裴相云：呜呼，後之学者当取信于 <lb ed="X" n="0176a18"/><lb ed="R015" n="0806a08"/><persName>佛</persName>，无取信于人。当取信于本法，无取信于末习也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a19"/><lb ed="R015" n="0806a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0176a1901">譬彼病目见空中华及第二月。善男子，空实无华，病 <lb ed="X" n="0176a20"/><lb ed="R015" n="0806a10"/>者妄执。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a21"/><lb ed="R015" n="0806a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0176a2101">此乃就喩释也。虚空喩真身，空花喩四大妄身。第 <lb ed="X" n="0176a22"/><lb ed="R015" n="0806a12"/>一月喩真心，第二月喩缘影妄心。此喩如世间之 <lb ed="X" n="0176a23"/><lb ed="R015" n="0806a13"/>人，心疑生暗鬼，眼病见空花。不知空本无花，但是 <lb ed="X" n="0176a24"/><lb ed="R015" n="0806a14"/>眼中病翳而妄见有华。古人云：一翳在眼，千华乱 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0176b" n="0176b"/> <lb ed="X" n="0176b01"/><lb ed="R015" n="0806a15"/>空。天唯一月，本无第二，但因捏目而见有之。喩如 <lb ed="X" n="0176b02"/><lb ed="R015" n="0806a16"/>一切众生，于廣大淸净真身中，本无四大妄身。又 <lb ed="X" n="0176b03"/><lb ed="R015" n="0806a17"/>真心中本无妄心，但是因起分别执心而妄见有。 <lb ed="X" n="0176b04"/><lb ed="R015" n="0806a18"/>所以道：真法本有，众生迷而为无；妄法本空，众生 <lb ed="X" n="0176b05"/><lb ed="R015" n="0806b01"/>执而为实。若全其经者，更加一句云：天唯一月。捏 <lb ed="X" n="0176b06"/><lb ed="R015" n="0806b02"/>者，妄见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176b07"/><lb ed="R015" n="0806b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0176b0701">由妄执故，非唯惑此虚空自性，亦复迷彼实华生处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176b08"/><lb ed="R015" n="0806b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0176b0801">此乃辗转倒见也。由者，因也。故字出所以，谓妄执 <lb ed="X" n="0176b09"/><lb ed="R015" n="0806b05"/>见空中有华所以之故。盖眼无二用，只见空中有 <lb ed="X" n="0176b10"/><lb ed="R015" n="0806b06"/>华，却失了廣大虚空之性。非唯惑此虚空之性，亦 <lb ed="X" n="0176b11"/><lb ed="R015" n="0806b07"/>复迷彼实华生处者。非者，不也。唯者，独也。不独是 <lb ed="X" n="0176b12"/><lb ed="R015" n="0806b08"/>迷惑虚空廣大之性，又却迷彼实华生处。要知实 <lb ed="X" n="0176b13"/><lb ed="R015" n="0806b09"/>华生处者，只在眼翳上而生。此就喩说。若法说之 <lb ed="X" n="0176b14"/><lb ed="R015" n="0806b10"/>时，因妄执四大幻身所以之故，便失了廣大灵明 <lb ed="X" n="0176b15"/><lb ed="R015" n="0806b11"/>真空之性。不独是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176b1501" n="0176b1501"/><anchor xml:id="beg0176b1501" n="0176b1501"/>己<anchor xml:id="end0176b1501"/>真空之性，又且不知 <lb ed="X" n="0176b16"/><lb ed="R015" n="0806b12"/>四大幻身来处。要知四大幻身来处者，只在一念 <lb ed="X" n="0176b17"/><lb ed="R015" n="0806b13"/>不觉无明妄心之上也。然此一段经文之意，法喩 <lb ed="X" n="0176b18"/><lb ed="R015" n="0806b14"/>未全。今分开此段经文为二：初本喩，後補喩。本喩 <lb ed="X" n="0176b19"/><lb ed="R015" n="0806b15"/>中又二：一、空花喩显，二、四大法合一。空花喩显者， <lb ed="X" n="0176b20"/><lb ed="R015" n="0806b16"/>良由妄执空花所以之故。不独是失了廣大虚空 <lb ed="X" n="0176b21"/><lb ed="R015" n="0806b17"/>之性，又且不知实华生处。未审实华自何而生，只 <lb ed="X" n="0176b22"/><lb ed="R015" n="0806b18"/>在眼翳上生。何以知之？岂不见道：眼病见真华。二、 <lb ed="X" n="0176b23"/><lb ed="R015" n="0807a01"/>四大法合者，良由妄执四大幻身所以之故，不独 <lb ed="X" n="0176b24"/><lb ed="R015" n="0807a02"/>是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176b2401" n="0176b2401"/><anchor xml:id="beg0176b2401" n="0176b2401"/>己<anchor xml:id="end0176b2401"/>无漏无为淸净法身，又且不知四大 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0176c" n="0176c"/> <lb ed="X" n="0176c01"/><lb ed="R015" n="0807a03"/>幻身来处。未审四大为身自何而来，只在一念不 <lb ed="X" n="0176c02"/><lb ed="R015" n="0807a04"/>觉执心上起。後補喩中又二：一、第二月喩显，二、缘 <lb ed="X" n="0176c03"/><lb ed="R015" n="0807a05"/>影法合。一、第二月喩显者，良由妄执第二月所以 <lb ed="X" n="0176c04"/><lb ed="R015" n="0807a06"/>之故，不独是失第一月，又且不知第二月生处。未 <lb ed="X" n="0176c05"/><lb ed="R015" n="0807a07"/>审第二月自何而生，只在捏目上生。何以知之？岂 <lb ed="X" n="0176c06"/><lb ed="R015" n="0807a08"/>不见道：天唯一月，捏者妄见。二、缘影法合者，良由 <lb ed="X" n="0176c07"/><lb ed="R015" n="0807a09"/>妄执六尘缘影所以之故，不独是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176c0701" n="0176c0701"/><anchor xml:id="beg0176c0701" n="0176c0701"/>己<anchor xml:id="end0176c0701"/>常住 <lb ed="X" n="0176c08"/><lb ed="R015" n="0807a10"/>真心，又且不知六尘缘影来处。未审六尘缘影自 <lb ed="X" n="0176c09"/><lb ed="R015" n="0807a11"/>何而来，只在一念不觉执心上起。如此方见经文 <lb ed="X" n="0176c10"/><lb ed="R015" n="0807a12"/>法喩俱全也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176c11"/><lb ed="R015" n="0807a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0176c1101">由此妄有轮转生死，故名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176c12"/><lb ed="R015" n="0807a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0176c1201">此乃出其过患以结之也。轮以摧碾为義，良由因 <lb ed="X" n="0176c13"/><lb ed="R015" n="0807a15"/>此妄执之故，所以落在三界，轮迴生死海中，头出 <lb ed="X" n="0176c14"/><lb ed="R015" n="0807a16"/>头没，变形易质，改头换面，为人为鬼，为畜为兽，其 <lb ed="X" n="0176c15"/><lb ed="R015" n="0807a17"/>间或眉横，或鼻直，或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176003" n="0176003"/>抟冀，或戴角，或分牙，或布爪， <lb ed="X" n="0176c16"/><lb ed="R015" n="0807a18"/>或仰顽，或伏走，人间八苦，天上五衰，如汲井轮，互 <lb ed="X" n="0176c17"/><lb ed="R015" n="0807b01"/>为高下，种种摧碾，百杂千碎，至今主人公不知落 <lb ed="X" n="0176c18"/><lb ed="R015" n="0807b02"/>处。古云：或受焰口针喉之体，经劫而饥火焚烧；或 <lb ed="X" n="0176c19"/><lb ed="R015" n="0807b03"/>作披毛戴角之身，触目而网罗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176004" n="0176004"/>萦绊；或堕无间狱， <lb ed="X" n="0176c20"/><lb ed="R015" n="0807b04"/>抱剧苦而常处火轮；或生修罗中，起鬥诤而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176005" n="0176005"/>垣雨 <lb ed="X" n="0176c21"/><lb ed="R015" n="0807b05"/>刀剑；或暂居人界，刹那而八苦交煎；或偶处天宫， <lb ed="X" n="0176c22"/><lb ed="R015" n="0807b06"/>倏忽而五衰陷堕。长沉三障，不出四魔，故名无明， <lb ed="X" n="0176c23"/><lb ed="R015" n="0807b07"/>乃结归妄原也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176c24"/><lb ed="R015" n="0807b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0176c2401">善男子！此无明者非实有体。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0177a" n="0177a"/> <lb ed="X" n="0177a01"/><lb ed="R015" n="0807b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177a0101">此乃显性本空，先标定也。此因前云：永断无明，方 <lb ed="X" n="0177a02"/><lb ed="R015" n="0807b10"/>成<persName>佛</persName>道。恐谓真个有无明可断，不知无明本空。以 <lb ed="X" n="0177a03"/><lb ed="R015" n="0807b11"/>此遂告云：只这无明脱体，是虚妄无明。既无实体， <lb ed="X" n="0177a04"/><lb ed="R015" n="0807b12"/>皆是本来圆觉妙心。故楞严云：汝身汝心，外及山 <lb ed="X" n="0177a05"/><lb ed="R015" n="0807b13"/>河，虚空大地，咸是精真妙明中所现物。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177a06"/><lb ed="R015" n="0807b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0177a0601">如梦中人梦时非无，及至于醒了无所得。如众空花 <lb ed="X" n="0177a07"/><lb ed="R015" n="0807b15"/>灭于虚空，不可说言有定灭处。何以故？无生处故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177a08"/><lb ed="R015" n="0807b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177a0801">此喩释也。由前种种过患皆归无明，今又云无体， <lb ed="X" n="0177a09"/><lb ed="R015" n="0807b17"/>道理难见，言语路绝，故约喩以释。教家以四法判 <lb ed="X" n="0177a10"/><lb ed="R015" n="0807b18"/>梦：一曰无明熏习，二曰旧识巡遊，三曰四大偏增， <lb ed="X" n="0177a11"/><lb ed="R015" n="0808a01"/>四曰善恶先兆。又如列子曰：神遇为梦，形接为事。 <lb ed="X" n="0177a12"/><lb ed="R015" n="0808a02"/>只如夜间阴气盛则梦涉水，阳气盛则梦涉火，阴 <lb ed="X" n="0177a13"/><lb ed="R015" n="0808a03"/>阳气俱壮则梦生杀，虚疾梦顽空，实疾梦溺火，饱 <lb ed="X" n="0177a14"/><lb ed="R015" n="0808a04"/>则梦与，饥则梦取，种种恐惧怕怖。如此之时，恰似 <lb ed="X" n="0177a15"/><lb ed="R015" n="0808a05"/>真有，说无不得。及至觉时，一切皆无。故龙牙云：在 <lb ed="X" n="0177a16"/><lb ed="R015" n="0808a06"/>梦那知梦是虚，觉来方觉梦中无。迷时恰似梦中 <lb ed="X" n="0177a17"/><lb ed="R015" n="0808a07"/>事，悟後还同睡起夫。又永嘉云：梦裡明明有六趣， <lb ed="X" n="0177a18"/><lb ed="R015" n="0808a08"/>觉後空空无大千。然一切众生，但是迷时见有四 <lb ed="X" n="0177a19"/><lb ed="R015" n="0808a09"/>大幻身、六尘缘影，悟後即无四大幻身、六尘缘影。 <lb ed="X" n="0177a20"/><lb ed="R015" n="0808a10"/>虽然如是，正当迷时，向他说无，亦不得也。问：前说 <lb ed="X" n="0177a21"/><lb ed="R015" n="0808a11"/>无明既无实体，如梦中事，醒时了不可得，未审从 <lb ed="X" n="0177a22"/><lb ed="R015" n="0808a12"/>何灭去？故次答云：如众空花，灭于空时，不可说言 <lb ed="X" n="0177a23"/><lb ed="R015" n="0808a13"/>有定灭处。又问：若无灭处，即当还在，以何因由所 <lb ed="X" n="0177a24"/><lb ed="R015" n="0808a14"/>以之故，却言一时空无？故次答云：此花当初本无 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0177b" n="0177b"/> <lb ed="X" n="0177b01"/><lb ed="R015" n="0808a15"/>生处故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177b02"/><lb ed="R015" n="0808a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0177b0201">一切众生于无生中妄见生灭，是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177b03"/><lb ed="R015" n="0808a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177b0301">此断疑也。前就横见，故说是有。此就实论，故说本 <lb ed="X" n="0177b04"/><lb ed="R015" n="0808a18"/>无。不合于无生死真性之上，妄计横见，有生有死。 <lb ed="X" n="0177b05"/><lb ed="R015" n="0808b01"/>是故指前文，说名生死。所以寿禅师云：向不迁境 <lb ed="X" n="0177b06"/><lb ed="R015" n="0808b02"/>上，虚受轮迴。于无缚法中，自生繫缚。上文皆是顿 <lb ed="X" n="0177b07"/><lb ed="R015" n="0808b03"/>信本无生死，顿信本无无明。且文殊一章经文之 <lb ed="X" n="0177b08"/><lb ed="R015" n="0808b04"/>意，大分不出于四段。其四段者：一标示真宗，二推 <lb ed="X" n="0177b09"/><lb ed="R015" n="0808b05"/>穷妄宰，三释成因地，四结牒问词。且标示真宗者， <lb ed="X" n="0177b10"/><lb ed="R015" n="0808b06"/>以顿宗之法，先且就圆觉体上，上至四圣，下及六 <lb ed="X" n="0177b11"/><lb ed="R015" n="0808b07"/>凡，具有此之觉性。此之觉性，上无菩提可求，下无 <lb ed="X" n="0177b12"/><lb ed="R015" n="0808b08"/>众生可度，中无万行可修。心<persName>佛</persName>与众生，是三无差 <lb ed="X" n="0177b13"/><lb ed="R015" n="0808b09"/>别。然後方说迷真逐妄，遂推穷妄宰之源，返妄归 <lb ed="X" n="0177b14"/><lb ed="R015" n="0808b10"/>真，悟此圆觉之性。其次释成因地者，方答文殊请 <lb ed="X" n="0177b15"/><lb ed="R015" n="0808b11"/>问<persName>世尊</persName>，昔日创初起一念，如何修淸净心地法门 <lb ed="X" n="0177b16"/><lb ed="R015" n="0808b12"/>之文。答意既周，故乃结牒所问之词也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177b17"/><lb ed="R015" n="0808b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0177b1701">善男子，<persName>如来</persName>因地修圆觉者，知是空花即无轮转，亦 <lb ed="X" n="0177b18"/><lb ed="R015" n="0808b14"/>无身心受彼生死，非作故无，本性无故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177b19"/><lb ed="R015" n="0808b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177b1901">显示。此即依真悟妄，顿出生死也。修圆觉者，牒前 <lb ed="X" n="0177b20"/><lb ed="R015" n="0808b16"/>所标，即依真也。知是空花者，此悟妄也。即无轮转 <lb ed="X" n="0177b21"/><lb ed="R015" n="0808b17"/>者，此无生死之法也。亦无身心受彼生死者，此无 <lb ed="X" n="0177b22"/><lb ed="R015" n="0808b18"/>生死之人也。此上皆顿出生死。前文殊请问：<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0177b23"/><lb ed="R015" n="0809a01"/>本起因地法门，如何修证？此下方牒答云：十方诸 <lb ed="X" n="0177b24"/><lb ed="R015" n="0809a02"/><persName>佛</persName>，创初根本，发起一念，因修心地圆觉者，莫不皆 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0177c" n="0177c"/> <lb ed="X" n="0177c01"/><lb ed="R015" n="0809a03"/>如上文宣说。依真悟妄，顿出生死。谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177001" n="0177001"/>语知五蕴、十 <lb ed="X" n="0177c02"/><lb ed="R015" n="0809a04"/>二处、十八界，一切诸法，皆如空花阳<g ref="#CB08504">焰</g>，梦幻泡影， <lb ed="X" n="0177c03"/><lb ed="R015" n="0809a05"/>非真实有，便免得生死轮转。何也？还丹一粒，点铁 <lb ed="X" n="0177c04"/><lb ed="R015" n="0809a06"/>成金。至理一言，转凡成圣。到此境界，非唯无生死 <lb ed="X" n="0177c05"/><lb ed="R015" n="0809a07"/>之法，抑亦无生死之人。所以疏云：外遗世界，内脱 <lb ed="X" n="0177c06"/><lb ed="R015" n="0809a08"/>身心。不计身故，身同虚空。不计心故，心同法界也。 <lb ed="X" n="0177c07"/><lb ed="R015" n="0809a09"/>非作故无，本性无故者，<persName>世尊</persName>到此，所谓一等为人 <lb ed="X" n="0177c08"/><lb ed="R015" n="0809a10"/>须为彻。又恐一切众生疑情，以谓十方<persName>如来</persName>，于无 <lb ed="X" n="0177c09"/><lb ed="R015" n="0809a11"/>量劫中，入观修六度万行，方得无生死。且凡夫不 <lb ed="X" n="0177c10"/><lb ed="R015" n="0809a12"/>曾入观修行，如何使说得无生死？故告之曰：不是 <lb ed="X" n="0177c11"/><lb ed="R015" n="0809a13"/>诸<persName>佛</persName>入观造作，而後方得无生死。自是本性之上， <lb ed="X" n="0177c12"/><lb ed="R015" n="0809a14"/>从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0177c1201" n="0177c1201"/><anchor xml:id="beg0177c1201" n="0177c1201"/>已<anchor xml:id="end0177c1201"/>来，无欠无馀，无修无证，无生无死。所以道： <lb ed="X" n="0177c13"/><lb ed="R015" n="0809a15"/>莫将闲学解，埋没祖师心。懒<g ref="#CB17527">㦫</g>云：妙性及灵台，何 <lb ed="X" n="0177c14"/><lb ed="R015" n="0809a16"/>曾受熏炼。圭峰昔在遂州任灌家，读到此处，忽然 <lb ed="X" n="0177c15"/><lb ed="R015" n="0809a17"/>大悟。何以知之？大钞云：读到一二纸，忽然大悟。其 <lb ed="X" n="0177c16"/><lb ed="R015" n="0809a18"/>一二纸，正当此之</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177c17"/><lb ed="R015" n="0809b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0177c1701">彼知觉者犹如虚空，知虚空者即空花相，亦不可说 <lb ed="X" n="0177c18"/><lb ed="R015" n="0809b02"/>无知觉性有无俱遣，是则名为净觉随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177c19"/><lb ed="R015" n="0809b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177c1901">此因上文知是空花一句，又恐修行之者，错会坐 <lb ed="X" n="0177c20"/><lb ed="R015" n="0809b04"/>在有知有觉之中，遂于此虚，辗转拂去其能执踪 <lb ed="X" n="0177c21"/><lb ed="R015" n="0809b05"/>迹。文有四重：一拂觉妄之智，二又泯其能拂之心， <lb ed="X" n="0177c22"/><lb ed="R015" n="0809b06"/>三遮断灭之见，四总结離过。依此四重拂迹，離过 <lb ed="X" n="0177c23"/><lb ed="R015" n="0809b07"/>用心，方是真正创初根本因地。如文云：彼知觉者， <lb ed="X" n="0177c24"/><lb ed="R015" n="0809b08"/>犹如虚空，此第一重也。知虚空者，即空花相，此第 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0178a" n="0178a"/> <lb ed="X" n="0178a01"/><lb ed="R015" n="0809b09"/>二重。亦不可说无知觉性，此第三重。有无俱遣，此 <lb ed="X" n="0178a02"/><lb ed="R015" n="0809b10"/>第四重。意谓彼知是空花之人，虽然悟知得地水 <lb ed="X" n="0178a03"/><lb ed="R015" n="0809b11"/>火风四大虚幻之法，皆当体即空，如大虚空中，都 <lb ed="X" n="0178a04"/><lb ed="R015" n="0809b12"/>无有物。虽然觉知妄法皆无，只这能知如虚空之 <lb ed="X" n="0178a05"/><lb ed="R015" n="0809b13"/>心，亦不是真实，便与前不觉空花一般。由前不觉 <lb ed="X" n="0178a06"/><lb ed="R015" n="0809b14"/>之心，是于觉性上，添得一个浓色空花。此觉知之 <lb ed="X" n="0178a07"/><lb ed="R015" n="0809b15"/>智，又是于觉性上，添得一个淡色空花。浓淡虽异， <lb ed="X" n="0178a08"/><lb ed="R015" n="0809b16"/>而空花即同。谓之太山虽去，微尘犹存。又谓之前 <lb ed="X" n="0178a09"/><lb ed="R015" n="0809b17"/>念是凡，後念是圣。前念是病，後念是药。病<anchor xml:id="nkr_note_add_0178a0901" n="0178a0901"/><anchor xml:id="beg0178a0901" n="0178a0901"/>已<anchor xml:id="end0178a0901"/>虽除， <lb ed="X" n="0178a10"/><lb ed="R015" n="0809b18"/>药岂存之？乐天云：未悟病时须去病，<anchor xml:id="nkr_note_add_0178a1001" n="0178a1001"/><anchor xml:id="beg0178a1001" n="0178a1001"/>已<anchor xml:id="end0178a1001"/>知空後莫 <lb ed="X" n="0178a11"/><lb ed="R015" n="0810a01"/>依空。如僧问赵州：沉沉绝照时如何？州云：堕坑落 <lb ed="X" n="0178a12"/><lb ed="R015" n="0810a02"/>堑了也。晦堂云：妄病若忘真药尽，洞然明白旧时 <lb ed="X" n="0178a13"/><lb ed="R015" n="0810a03"/>人。古云：药是病，病是药，到头两事俱拈却。到此又 <lb ed="X" n="0178a14"/><lb ed="R015" n="0810a04"/>不可说是我分上一时无虚虚真知真性。若作此 <lb ed="X" n="0178a15"/><lb ed="R015" n="0810a05"/>解，何异外道断见？然则于十二时中，毕竟如何用 <lb ed="X" n="0178a16"/><lb ed="R015" n="0810a06"/>心？但将前不觉妄执四大之心，幷次知觉执无之 <lb ed="X" n="0178a17"/><lb ed="R015" n="0810a07"/>心，一时拂去，情尽见除，面前依然露堂堂、活鱍鱍、 <lb ed="X" n="0178a18"/><lb ed="R015" n="0810a08"/>迴避不及底道理，便是本来面目。圆觉之性，可以 <lb ed="X" n="0178a19"/><lb ed="R015" n="0810a09"/>随顺勿悖逆，可以保护勿遗失，可以承当勿蹉过。 <lb ed="X" n="0178a20"/><lb ed="R015" n="0810a10"/>如是则与心运行，扣寂谋虚，合掌低头，聚沙画地， <lb ed="X" n="0178a21"/><lb ed="R015" n="0810a11"/>莫不皆以成<persName>佛</persName>道。如斯修习，岂非正因？所以修山 <lb ed="X" n="0178a22"/><lb ed="R015" n="0810a12"/>主云：是柱不见柱，非柱不见柱。是非<anchor xml:id="nkr_note_add_0178a2201" n="0178a2201"/><anchor xml:id="beg0178a2201" n="0178a2201"/>已<anchor xml:id="end0178a2201"/>去了，是非 <lb ed="X" n="0178a23"/><lb ed="R015" n="0810a13"/>裡荐取。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178a24"/><lb ed="R015" n="0810a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0178a2401">何以故？虚空性故，常不动故，<persName>如来</persName>藏中无起灭故，无 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0178b" n="0178b"/> <lb ed="X" n="0178b01"/><lb ed="R015" n="0810a15"/>知见故，如法界性究竟圆满遍十方故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178b02"/><lb ed="R015" n="0810a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0178b0201">此征起拂迹之所以释归圆寂也。谓以何義故，前 <lb ed="X" n="0178b03"/><lb ed="R015" n="0810a17"/>妄认四大，此念是幻，则可言拂去。今彼知觉者，此 <lb ed="X" n="0178b04"/><lb ed="R015" n="0810a18"/>念是智，与觉性相应，何故亦拂去耶？遂出所以云： <lb ed="X" n="0178b05"/><lb ed="R015" n="0810b01"/>虚空性故，常不动故。虚空说不动，约寂说。大凡<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0178b06"/><lb ed="R015" n="0810b02"/>书故字在句末者，乃是出所以，今有二故字是也。 <lb ed="X" n="0178b07"/><lb ed="R015" n="0810b03"/>譬如虚空之中，山河大地，草木丛林，种种之物，有 <lb ed="X" n="0178b08"/><lb ed="R015" n="0810b04"/>盛有衰，有兴有废，有生有死。而此虚空之性，寂然 <lb ed="X" n="0178b09"/><lb ed="R015" n="0810b05"/>不动，本无生灭，本无去来。心于一心，本无变易，本 <lb ed="X" n="0178b10"/><lb ed="R015" n="0810b06"/>无动静。非<anchor xml:id="nkr_note_add_0178b1001" n="0178b1001"/><anchor xml:id="beg0178b1001" n="0178b1001"/>已<anchor xml:id="end0178b1001"/>去，非未来，非现起。所以道：诸法从本 <lb ed="X" n="0178b11"/><lb ed="R015" n="0810b07"/>来，寂灭无所动。楞严云：<persName>佛</persName>告阿难：汝观世间可作 <lb ed="X" n="0178b12"/><lb ed="R015" n="0810b08"/>之法，皆从变灭，然终不闻烂壞虚空。此上二句，乃 <lb ed="X" n="0178b13"/><lb ed="R015" n="0810b09"/>诸法不动之義。下文幷是显上亦复如是。<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0178b14"/><lb ed="R015" n="0810b10"/>者，在缠谓之<persName>如来</persName>藏，出缠号大法身。及在有情数 <lb ed="X" n="0178b15"/><lb ed="R015" n="0810b11"/>中，曰<persName>如来</persName>藏。在无情数中，曰法界性。其理则一。藏 <lb ed="X" n="0178b16"/><lb ed="R015" n="0810b12"/>有隐覆義，含摄義。谓一切众生，皆有此<persName>如来</persName>之性， <lb ed="X" n="0178b17"/><lb ed="R015" n="0810b13"/>被贪嗔痴无明烦恼之所隐覆，不能发现。虽然如 <lb ed="X" n="0178b18"/><lb ed="R015" n="0810b14"/>此，而此藏中，常含摄一切？河沙功德。又<persName>如来</persName>藏是 <lb ed="X" n="0178b19"/><lb ed="R015" n="0810b15"/>总，下无起灭故、无知见故是别，此是空<persName>如来</persName>藏。如 <lb ed="X" n="0178b20"/><lb ed="R015" n="0810b16"/>法界性究竟圆满遍十方故，此亦是别，此是不空 <lb ed="X" n="0178b21"/><lb ed="R015" n="0810b17"/><persName>如来</persName>藏。然脱離一切烦恼谓之空<persName>如来</persName>藏，具过？河 <lb ed="X" n="0178b22"/><lb ed="R015" n="0810b18"/>沙不思议<persName>佛</persName>法谓之不空<persName>如来</persName>藏。且空<persName>如来</persName>藏即 <lb ed="X" n="0178b23"/><lb ed="R015" n="0811a01"/>是離过，不空<persName>如来</persName>藏即是具德。又<persName>如来</persName>藏即是因 <lb ed="X" n="0178b24"/><lb ed="R015" n="0811a02"/>中之果。何谓因中之果？谓因地中便能含摄果地 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0178c" n="0178c"/> <lb ed="X" n="0178c01"/><lb ed="R015" n="0811a03"/>中一切德，以<persName>如来</persName>是果藏，是众生烦恼所覆曰藏， <lb ed="X" n="0178c02"/><lb ed="R015" n="0811a04"/>为此藏中有<persName>如来</persName>故名<persName>如来</persName>藏。此六释之中当有 <lb ed="X" n="0178c03"/><lb ed="R015" n="0811a05"/>财释。何谓之有财释？恐相滥。大凡作释，有滥方作 <lb ed="X" n="0178c04"/><lb ed="R015" n="0811a06"/>释，无则不必作。此有财释者，恐谓藏便是<persName>如来</persName>，而 <lb ed="X" n="0178c05"/><lb ed="R015" n="0811a07"/>藏不是<persName>如来</persName>，为藏中有<persName>如来</persName>，故曰<persName>如来</persName>藏。如櫃不 <lb ed="X" n="0178c06"/><lb ed="R015" n="0811a08"/>是金，缘櫃中有金，故曰金櫃。无起灭者，此释前妄 <lb ed="X" n="0178c07"/><lb ed="R015" n="0811a09"/>认四大为自身相等文，此是起能执迷心。见有生 <lb ed="X" n="0178c08"/><lb ed="R015" n="0811a10"/>有死无知见者，此释前彼知觉者犹如虚空等文， <lb ed="X" n="0178c09"/><lb ed="R015" n="0811a11"/>此是能起觉悟之智。达无生死，谓见生死起时即 <lb ed="X" n="0178c10"/><lb ed="R015" n="0811a12"/>云执情，达生死灭时即云知觉。今<persName>如来</persName>藏中迷时 <lb ed="X" n="0178c11"/><lb ed="R015" n="0811a13"/>生死不曾起，此乃无迷；悟时生死不曾灭，此乃无 <lb ed="X" n="0178c12"/><lb ed="R015" n="0811a14"/>悟。无迷故无起灭，无悟故无知见。所谓实际理地， <lb ed="X" n="0178c13"/><lb ed="R015" n="0811a15"/>不受一尘，更无一法可当情如。法界性者，此下乃 <lb ed="X" n="0178c14"/><lb ed="R015" n="0811a16"/>不空<persName>如来</persName>藏。法界性与<persName>如来</persName>藏，其体则同，其義则 <lb ed="X" n="0178c15"/><lb ed="R015" n="0811a17"/>别。别有二意：在有情数中名<persName>如来</persName>藏，在无情数中 <lb ed="X" n="0178c16"/><lb ed="R015" n="0811a18"/>名法界性。究则初也，竟则终也。从初到终，竖穷三 <lb ed="X" n="0178c17"/><lb ed="R015" n="0811b01"/>际，始终常然。圆则周遍虚空，满则众德具足。意谓 <lb ed="X" n="0178c18"/><lb ed="R015" n="0811b02"/>此不空<persName>如来</persName>藏，竖穷三际，横遍十方，从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0178c1801" n="0178c1801"/><anchor xml:id="beg0178c1801" n="0178c1801"/>已<anchor xml:id="end0178c1801"/>来，自 <lb ed="X" n="0178c19"/><lb ed="R015" n="0811b03"/>性满足一切功德。所谓自体有智慧光明義、遍照 <lb ed="X" n="0178c20"/><lb ed="R015" n="0811b04"/>法界義、真实识知義、自性淸净義、常乐我净義、淸 <lb ed="X" n="0178c21"/><lb ed="R015" n="0811b05"/>凉不变義，具足如是过于恒河不離不断不思议 <lb ed="X" n="0178c22"/><lb ed="R015" n="0811b06"/><persName>佛</persName>法，无有缺少，更不须减旧添新，灭惑生智。所以 <lb ed="X" n="0178c23"/><lb ed="R015" n="0811b07"/>古德云：汝等诸人，但先觅一个悟门。若悟之後，所 <lb ed="X" n="0178c24"/><lb ed="R015" n="0811b08"/>有世间工巧伎艺、书数算计、文章道德，种种奇特 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0179a" n="0179a"/> <lb ed="X" n="0179a01"/><lb ed="R015" n="0811b09"/>之事，一时具足。但令心得应真，神通相好，不求自 <lb ed="X" n="0179a02"/><lb ed="R015" n="0811b10"/>至。更不须苦志劳形，役心去学，便与黄面老子若 <lb ed="X" n="0179a03"/><lb ed="R015" n="0811b11"/>合符节。以是離过具德，合于本觉。将此为本修行， <lb ed="X" n="0179a04"/><lb ed="R015" n="0811b12"/>始得名为正因。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a05"/><lb ed="R015" n="0811b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0179a0501">是则名为因地法行。菩萨因此于大乘中发淸净心， <lb ed="X" n="0179a06"/><lb ed="R015" n="0811b14"/>末世众生依此修行不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a07"/><lb ed="R015" n="0811b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0179a0701">此结牒问词。盖初文殊请问了悟觉性及发菩提 <lb ed="X" n="0179a08"/><lb ed="R015" n="0811b16"/>心幷为末代众生，<persName>世尊</persName>到此结答云：如我上来所 <lb ed="X" n="0179a09"/><lb ed="R015" n="0811b17"/>说，此无明者，非实有体，知是空花，即无轮转，乃至 <lb ed="X" n="0179a10"/><lb ed="R015" n="0811b18"/>有无俱遣。<persName>如来</persName>藏无迷无悟，只此便是因地，只此 <lb ed="X" n="0179a11"/><lb ed="R015" n="0812a01"/>便是发心，只此便是末代众生修行之要路。除此 <lb ed="X" n="0179a12"/><lb ed="R015" n="0812a02"/>之外，馀皆落邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a13"/><lb ed="R015" n="0812a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0179a1301">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈曰：</p> <lb ed="X" n="0179a14"/><lb ed="R015" n="0812a04"/><p xml:id="pX10p0179a1401">文殊汝当知，一切诸<persName>如来</persName>，从于本因地，皆以智慧觉， <lb ed="X" n="0179a15"/><lb ed="R015" n="0812a05"/>了达于无明，知彼如空花，即能免流转。又如梦中人， <lb ed="X" n="0179a16"/><lb ed="R015" n="0812a06"/>醒时不可得，觉者如虚空，平等不动转，觉遍十方界， <lb ed="X" n="0179a17"/><lb ed="R015" n="0812a07"/>即得成<persName>佛</persName>道。众幻灭无处，成道亦无得，本性圆满故。 <lb ed="X" n="0179a18"/><lb ed="R015" n="0812a08"/>菩萨于此中，能发菩提心，末世诸众生，修此免邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a19"/><lb ed="R015" n="0812a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0179a1901">大凡偈有四种：一曰数，即西域以三十二字为一 <lb ed="X" n="0179a20"/><lb ed="R015" n="0812a10"/>偈，如云花严十万偈等。二曰讽颂，即孤起不与长 <lb ed="X" n="0179a21"/><lb ed="R015" n="0812a11"/>行相应者。三曰应颂，与长行相应故。四曰集施，以 <lb ed="X" n="0179a22"/><lb ed="R015" n="0812a12"/>少言摄多義故。今即第三，梵云祗夜，此云应颂，颂 <lb ed="X" n="0179a23"/><lb ed="R015" n="0812a13"/>长行故。或为钝根褈说，或为後来之徒，或为增明 <lb ed="X" n="0179a24"/><lb ed="R015" n="0812a14"/>前说。今先以长行及偈讽相望有五对，谓长有偈 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0179b" n="0179b"/> <lb ed="X" n="0179b01"/><lb ed="R015" n="0812a15"/>无、长廣偈略、长離偈合、长先偈後、长隐偈显。亦可 <lb ed="X" n="0179b02"/><lb ed="R015" n="0812a16"/>反是言之，只如此偈中云能发菩提心一句，此是 <lb ed="X" n="0179b03"/><lb ed="R015" n="0812a17"/>长隐偈显，长行只云发淸净心是也。其他以偈词 <lb ed="X" n="0179b04"/><lb ed="R015" n="0812a18"/>照长行，则文義可见。後偈中皆例此<note place="inline">矣</note>。</p> <lb ed="X" n="0179b05"/><lb ed="R015" n="0812b01"/><p xml:id="pX10p0179b0501">解行伦贯，先擧类以显。大疏云：此经人法仪式，悬 <lb ed="X" n="0179b06"/><lb ed="R015" n="0812b02"/>符花严。且说人仪式同者，花严经首先是文殊起 <lb ed="X" n="0179b07"/><lb ed="R015" n="0812b03"/>请，次是普贤，其次诸菩萨。今此经亦然，首先亦是 <lb ed="X" n="0179b08"/><lb ed="R015" n="0812b04"/>文殊请问，次普贤，又次普眼诸菩萨，此谓之人仪 <lb ed="X" n="0179b09"/><lb ed="R015" n="0812b05"/>式与花严同。法仪式与花严同者，且花严八十卷 <lb ed="X" n="0179b10"/><lb ed="R015" n="0812b06"/>经，不出是信、解、行、证。第一菩提场说经六品十一 <lb ed="X" n="0179b11"/><lb ed="R015" n="0812b07"/>卷，擧<persName>如来</persName>依正之果，劝一切众生欣乐生信，此属 <lb ed="X" n="0179b12"/><lb ed="R015" n="0812b08"/>信经。第二<name role="" type="person">普光明殿</name>说经六品四卷，第三<name role="" type="person">忉利天</name> <lb ed="X" n="0179b13"/><lb ed="R015" n="0812b09"/>宫说经六品三卷，第四<name role="" type="person">夜摩天</name>宫说经四品三卷， <lb ed="X" n="0179b14"/><lb ed="R015" n="0812b10"/>第五<name role="" type="person">兜率天</name>宫说经三品十二卷，第六他化自在 <lb ed="X" n="0179b15"/><lb ed="R015" n="0812b11"/>天宫说经一品六卷，第七褈会<name role="" type="person">普光明殿</name>说经十 <lb ed="X" n="0179b16"/><lb ed="R015" n="0812b12"/>一品十三卷，共四十一卷经，乃修因契果，令人生 <lb ed="X" n="0179b17"/><lb ed="R015" n="0812b13"/>解，此属解经。第八三会<name role="" type="person">普光明殿</name>说经一品七卷， <lb ed="X" n="0179b18"/><lb ed="R015" n="0812b14"/>乃托法进修，令人成行，此属行经。第九誓多林说 <lb ed="X" n="0179b19"/><lb ed="R015" n="0812b15"/>经一品二十一卷，乃依人证入法界，成<persName>佛</persName>之德，此 <lb ed="X" n="0179b20"/><lb ed="R015" n="0812b16"/>属证经。今此经亦然，第一、文殊章经文通为上、中、 <lb ed="X" n="0179b21"/><lb ed="R015" n="0812b17"/>下三根开发信解，第二、普贤一章经文通为上、中、 <lb ed="X" n="0179b22"/><lb ed="R015" n="0812b18"/>下三根开行，然後次第分三根证入。且上根人二 <lb ed="X" n="0179b23"/><lb ed="R015" n="0813a01"/>空观法界证入，中根之人三观诸轮证入，下根之 <lb ed="X" n="0179b24"/><lb ed="R015" n="0813a02"/>人道场加行证入，此之仪式与花严同。约教相配 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0179c" n="0179c"/> <lb ed="X" n="0179c01"/><lb ed="R015" n="0813a03"/>二菩萨者，先问云：如花严九会之中，文殊则出会， <lb ed="X" n="0179c02"/><lb ed="R015" n="0813a04"/>请问普贤只在会中，更不动，何也？谓普贤表理，文 <lb ed="X" n="0179c03"/><lb ed="R015" n="0813a05"/>殊表智，由智有迴转之義，能和会顿教、终教、始教、 <lb ed="X" n="0179c04"/><lb ed="R015" n="0813a06"/>愚教，归于一乘别教也。今文殊一章是顿解悟，普 <lb ed="X" n="0179c05"/><lb ed="R015" n="0813a07"/>贤一章二空观是顿证悟，三观诸轮是渐证悟。且 <lb ed="X" n="0179c06"/><lb ed="R015" n="0813a08"/>如先悟後修者，如日出孩生；先修後悟者，如服药 <lb ed="X" n="0179c07"/><lb ed="R015" n="0813a09"/>病<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179001" n="0179001"/>痊；先悟後修者，譬如欲往他方，必先遥见所在， <lb ed="X" n="0179c08"/><lb ed="R015" n="0813a10"/>然後裹粮而行；先修後悟者，如先行然後忽到。窃 <lb ed="X" n="0179c09"/><lb ed="R015" n="0813a11"/>见今人多有将解悟非证悟，只是解到诸<persName>佛</persName>解处， <lb ed="X" n="0179c10"/><lb ed="R015" n="0813a12"/>行全未有，一旦忽遇逆顺境界、无明烦恼，则生灭 <lb ed="X" n="0179c11"/><lb ed="R015" n="0813a13"/>之心依前尙在，与凡夫何异？要敌生死不得，要须 <lb ed="X" n="0179c12"/><lb ed="R015" n="0813a14"/>依解起行，方得证入。此经正对治此等禅病也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179c13"/><lb ed="R015" n="0813a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普贤章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0179c1301">于是，普贤菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0179c14"/><lb ed="R015" n="0813a16"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩 <lb ed="X" n="0179c15"/><lb ed="R015" n="0813a17"/>萨众，及为末世一切众生修大乘者，闻此圆觉淸净 <lb ed="X" n="0179c16"/><lb ed="R015" n="0813a18"/>境界。云何修行？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179c17"/><lb ed="R015" n="0813b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0179c1701">此征修行也。言普贤者，此有三释：一、约自体，谓体 <lb ed="X" n="0179c18"/><lb ed="R015" n="0813b02"/>性周遍曰普，随缘成德曰贤；二、约诸经，曲齐不遗 <lb ed="X" n="0179c19"/><lb ed="R015" n="0813b03"/>曰普，邻极亚圣曰贤；三、约当经，德无不周曰普，调 <lb ed="X" n="0179c20"/><lb ed="R015" n="0813b04"/>柔善顺曰贤。然学道之人，缺文殊、普贤不得，须得 <lb ed="X" n="0179c21"/><lb ed="R015" n="0813b05"/>智慧眼睛，于一切处、一切时觑破一切障碍境界。 <lb ed="X" n="0179c22"/><lb ed="R015" n="0813b06"/>故云：毘卢遮那<persName>如来</persName>以金刚王宝剑授与文殊，文 <lb ed="X" n="0179c23"/><lb ed="R015" n="0813b07"/>殊常用此剑挥斫。此是文殊大智也。其次，要得坚 <lb ed="X" n="0179c24"/><lb ed="R015" n="0813b08"/>固道力，克荷<persName>如来</persName>付嘱之重担，使後五百岁中<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0180a" n="0180a"/> <lb ed="X" n="0180a01"/><lb ed="R015" n="0813b09"/>种不断。又云：普贤行愿遍满虚空。此是大行普贤。 <lb ed="X" n="0180a02"/><lb ed="R015" n="0813b10"/>今此门中，依圆觉妙心，征幻法而明正行。故当此 <lb ed="X" n="0180a03"/><lb ed="R015" n="0813b11"/>菩萨请问大乘者，大以简小，乘以运载。大乘以本 <lb ed="X" n="0180a04"/><lb ed="R015" n="0813b12"/>始二觉为体。愿者，希求乐欲。闻此圆觉淸净境界 <lb ed="X" n="0180a05"/><lb ed="R015" n="0813b13"/>者，指在文殊章中，闻<persName>佛</persName>宣说廣大灵明圆觉境界 <lb ed="X" n="0180a06"/><lb ed="R015" n="0813b14"/>也。修行者，譬如道路久被指壞，当修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/>慗令平坦，使 <lb ed="X" n="0180a07"/><lb ed="R015" n="0813b15"/>一切人长行此道。今此亦然，无量劫来熏习无明 <lb ed="X" n="0180a08"/><lb ed="R015" n="0813b16"/>生灭种子，分彼分此，憎爱我慢种种损壞，今当除 <lb ed="X" n="0180a09"/><lb ed="R015" n="0813b17"/>去，令此心地坦平，然後十二时中常行此道。问：未 <lb ed="X" n="0180a10"/><lb ed="R015" n="0813b18"/>审此平坦心道，其行相如何？答：花严经云：<persName>佛</persName>子！于 <lb ed="X" n="0180a11"/><lb ed="R015" n="0814a01"/>一切时，当慈念众生故，饶益众生故，安乐众生故， <lb ed="X" n="0180a12"/><lb ed="R015" n="0814a02"/>怜愍众生故，摄受众生故，不捨众生故，成就众生 <lb ed="X" n="0180a13"/><lb ed="R015" n="0814a03"/>故，调伏众生故，教化众生故，觉悟众生故，淸净众 <lb ed="X" n="0180a14"/><lb ed="R015" n="0814a04"/>生故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180a15"/><lb ed="R015" n="0814a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0180a1501"><persName>世尊</persName>！若彼众生知如幻者，身心亦幻，云何以幻还修 <lb ed="X" n="0180a16"/><lb ed="R015" n="0814a06"/>于幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180a17"/><lb ed="R015" n="0814a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0180a1701">此问幻幻何修也。若彼众生，指前当根之人。知如 <lb ed="X" n="0180a18"/><lb ed="R015" n="0814a08"/>幻者，身心亦幻。此领文殊章知是空花之解。云何 <lb ed="X" n="0180a19"/><lb ed="R015" n="0814a09"/>以幻，还修于幻。此问起行。以幻者，即幻智。于幻者， <lb ed="X" n="0180a20"/><lb ed="R015" n="0814a10"/>即妄幻。意谓于文殊章中，闻<persName>佛</persName>宣说，知是空花，即 <lb ed="X" n="0180a21"/><lb ed="R015" n="0814a11"/>无轮转。既知妄身及妄心，皆如幻师作幻術，故以 <lb ed="X" n="0180a22"/><lb ed="R015" n="0814a12"/>巾结为兔马，幷皆不实。只此能知之智，亦是不实。 <lb ed="X" n="0180a23"/><lb ed="R015" n="0814a13"/>我今云何以智幻，却道其妄幻。普贤意谓若以真 <lb ed="X" n="0180a24"/><lb ed="R015" n="0814a14"/>遣妄，则合其理。何故以妄遣妄耶。然理则顿悟，乘 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0180b" n="0180b"/> <lb ed="X" n="0180b01"/><lb ed="R015" n="0814a15"/>悟幷消。事非顿除，因次第尽。普贤设此一问，特为 <lb ed="X" n="0180b02"/><lb ed="R015" n="0814a16"/>後代撥无因果，不肯修行之人除执故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180b03"/><lb ed="R015" n="0814a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0180b0301">若诸幻性一切尽灭，则无有心，谁为修行？云何复说 <lb ed="X" n="0180b04"/><lb ed="R015" n="0814a18"/>修行如幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180b05"/><lb ed="R015" n="0814b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0180b0501">二、问断灭修也。诸幻，即上文说妄幻与智幻。若以 <lb ed="X" n="0180b06"/><lb ed="R015" n="0814b02"/>前妄执身相妄幻之心，与彼智觉之智幻心都拂 <lb ed="X" n="0180b07"/><lb ed="R015" n="0814b03"/>尽之时，我则无有起修行之智心。如此之时，都成 <lb ed="X" n="0180b08"/><lb ed="R015" n="0814b04"/>断灭外道见解，遣谁修行？若此所见，何得成<persName>佛</persName>？若 <lb ed="X" n="0180b09"/><lb ed="R015" n="0814b05"/>要成<persName>佛</persName>，须假起智之心修行。既要起智修行，<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0180b10"/><lb ed="R015" n="0814b06"/>又却如何褈说起智之心亦是妄耶？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180b11"/><lb ed="R015" n="0814b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0180b1101">若诸众生本不修行，于生死中常居幻化，曾不了知 <lb ed="X" n="0180b12"/><lb ed="R015" n="0814b08"/>如幻境界，令妄想心云何解脱？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180b13"/><lb ed="R015" n="0814b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0180b1301">三、遮不修之失也。此恐惑者云：一切如幻，无不是 <lb ed="X" n="0180b14"/><lb ed="R015" n="0814b10"/>觉。觉性无生，本来淸净。但知便了，安用修行？故此 <lb ed="X" n="0180b15"/><lb ed="R015" n="0814b11"/>遮云：若谓一切众生本性之上，本来淸净圆满，无 <lb ed="X" n="0180b16"/><lb ed="R015" n="0814b12"/>修无证之时，争奈一切众生，见今轮迴生死大苦 <lb ed="X" n="0180b17"/><lb ed="R015" n="0814b13"/>海中，受种种形，耽著五蕴、十二处、十八界，幻化不 <lb ed="X" n="0180b18"/><lb ed="R015" n="0814b14"/>实顚倒境界，谓此是我，此是彼，乃至田园屋宅，尽 <lb ed="X" n="0180b19"/><lb ed="R015" n="0814b15"/>将作真实之事，曾无一人了达觉悟，知是虚妄不 <lb ed="X" n="0180b20"/><lb ed="R015" n="0814b16"/>实之境。譬如幻师结成兔马等。由幻化者，无而忽 <lb ed="X" n="0180b21"/><lb ed="R015" n="0814b17"/>有谓之幻，有而忽无谓之化。只是幻师以術之故， <lb ed="X" n="0180b22"/><lb ed="R015" n="0814b18"/>将手巾作兔马，此是无而忽有。才到解術之後，兔 <lb ed="X" n="0180b23"/><lb ed="R015" n="0815a01"/>马依前只是手巾，此是有而忽无。此约喩说之。若 <lb ed="X" n="0180b24"/><lb ed="R015" n="0815a02"/>法说之时，一切众生未入父母胞胎，亦无此身。既 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0180c" n="0180c"/> <lb ed="X" n="0180c01"/><lb ed="R015" n="0815a03"/>一念不觉，入胎之後，便有百骸、四大、五蕴、九窍，此 <lb ed="X" n="0180c02"/><lb ed="R015" n="0815a04"/>如将手巾结成兔马也。才到一口气不来，一化而 <lb ed="X" n="0180c03"/><lb ed="R015" n="0815a05"/>为臭腐，再化而为尘垢，虽一指、一爪、一毛、一发，欲 <lb ed="X" n="0180c04"/><lb ed="R015" n="0815a06"/>存之而不可得。此是幻师解術，兔马还空也。既然 <lb ed="X" n="0180c05"/><lb ed="R015" n="0815a07"/>不觉不悟，耽著虚妄顚倒之境，认为实有，于一切 <lb ed="X" n="0180c06"/><lb ed="R015" n="0815a08"/>处、一切时，前念续後念，後念续前念，尽是尘劳妄 <lb ed="X" n="0180c07"/><lb ed="R015" n="0815a09"/>想情状，万点顚倒分别计度之心。如此之时，如何 <lb ed="X" n="0180c08"/><lb ed="R015" n="0815a10"/>得悟理见性，弃偝生死，解脱于涅槃？所以圭峰云： <lb ed="X" n="0180c09"/><lb ed="R015" n="0815a11"/>从来不达事，妄想不解脱。今还不了知，如何得解 <lb ed="X" n="0180c10"/><lb ed="R015" n="0815a12"/>脱？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180c11"/><lb ed="R015" n="0815a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0180c1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0180j01" n="0180j01"/>愿为末世一切众生，作何方便渐次修习，令诸众生 <lb ed="X" n="0180c12"/><lb ed="R015" n="0815a14"/>永離诸幻？作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0180c1201" n="0180c1201"/><anchor xml:id="beg0180c1201" n="0180c1201"/>已<anchor xml:id="end0180c1201"/>五体投地，如是三请终而复始。 <lb ed="X" n="0180c13"/><lb ed="R015" n="0815a15"/>尔时，<persName>世尊</persName>告普贤菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0180c14"/><lb ed="R015" n="0815a16"/>能为诸菩萨及末世众生，修习菩萨如幻三昧方便 <lb ed="X" n="0180c15"/><lb ed="R015" n="0815a17"/>渐次，令诸众生得離诸幻。汝今谛听，当为汝说。时，普 <lb ed="X" n="0180c16"/><lb ed="R015" n="0815a18"/>贤菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180c17"/><lb ed="R015" n="0815b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0180c1701">诚请许听也。言如幻三昧者，如幻不实，前喩中释。 <lb ed="X" n="0180c18"/><lb ed="R015" n="0815b02"/>三昧，此云正受。疏云：不受诸受，故曰正受。受以领 <lb ed="X" n="0180c19"/><lb ed="R015" n="0815b03"/>纳为義，如明镜当台，而镜中本无靑、黄、赤、白、长、短、 <lb ed="X" n="0180c20"/><lb ed="R015" n="0815b04"/>大、小、阔、狭之相。此虽不受，而不碍靑、黄、长、短、大、小、 <lb ed="X" n="0180c21"/><lb ed="R015" n="0815b05"/>阔、狭之相发辉。菩萨修如幻三昧亦然，于平等觉 <lb ed="X" n="0180c22"/><lb ed="R015" n="0815b06"/>性之上，上无菩提可求，下无众生可度，中无万行 <lb ed="X" n="0180c23"/><lb ed="R015" n="0815b07"/>可修。虽可求、可度、可修，亦不碍饶益有情、利乐群 <lb ed="X" n="0180c24"/><lb ed="R015" n="0815b08"/>品、度脱众生、廣修万行，只要如梦如幻相似。且如 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0181a" n="0181a"/> <lb ed="X" n="0181a01"/><lb ed="R015" n="0815b09"/>见有一蚁落水之时，不见有能救之人、所救之物， <lb ed="X" n="0181a02"/><lb ed="R015" n="0815b10"/>此谓之修如幻三昧也。又如学道之人，于十二时 <lb ed="X" n="0181a03"/><lb ed="R015" n="0815b11"/>中，行时不得作行会，住时不得作住会，乃至坐、卧、 <lb ed="X" n="0181a04"/><lb ed="R015" n="0815b12"/>看经、礼拜、慈悲、方便，幷不得作一丝毫情见执有， <lb ed="X" n="0181a05"/><lb ed="R015" n="0815b13"/>然後不妨行、住、坐、卧等。所以道：修习空花万行，宴 <lb ed="X" n="0181a06"/><lb ed="R015" n="0815b14"/>坐水月道场，降伏镜裡魔军，成就梦中<persName>佛</persName>事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181a07"/><lb ed="R015" n="0815b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181a0701">善男子！一切众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181a08"/><lb ed="R015" n="0815b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0181a0801">答：文有四。今一，标幻从觉生以为義本也。言众生， <lb ed="X" n="0181a09"/><lb ed="R015" n="0815b17"/>大凡也。种种幻化，即五蕴、十二处、十八界，皆是有 <lb ed="X" n="0181a10"/><lb ed="R015" n="0815b18"/>漏之法。<persName>如来</persName>，即<persName>佛</persName>也。圆者，離相不偏。觉者，空而不 <lb ed="X" n="0181a11"/><lb ed="R015" n="0816a01"/>空。妙者，染而不染。心者，梵云乾栗驮，此云坚实心， <lb ed="X" n="0181a12"/><lb ed="R015" n="0816a02"/>不同缘虑集起之心。此心之一字，今约五教明之。 <lb ed="X" n="0181a13"/><lb ed="R015" n="0816a03"/>愚教假说一心，谓小乘人不知心外无法，执心外 <lb ed="X" n="0181a14"/><lb ed="R015" n="0816a04"/>有境故。若始教，以第八阿赖识为一心，谓心外无 <lb ed="X" n="0181a15"/><lb ed="R015" n="0816a05"/>境故。若终教，以<persName>如来</persName>藏为一心，理事无二故。若顿 <lb ed="X" n="0181a16"/><lb ed="R015" n="0816a06"/>教，以泯绝染净但是一心，破诸数故。若圆教，以总 <lb ed="X" n="0181a17"/><lb ed="R015" n="0816a07"/>该万有即是一心，谓理事本末无别异故。今此心 <lb ed="X" n="0181a18"/><lb ed="R015" n="0816a08"/>乃是泯绝染净但是一心之心也。谓此顿宗，诃教 <lb ed="X" n="0181a19"/><lb ed="R015" n="0816a09"/>劝離，毁相泯心，生心即妄，不生即<persName>佛</persName>，更不依倚地 <lb ed="X" n="0181a20"/><lb ed="R015" n="0816a10"/>位渐次。意谓一切众生，五蕴、十二处、十八界，内之 <lb ed="X" n="0181a21"/><lb ed="R015" n="0816a11"/>一身，外之万物，一切有漏之法，幷从十方诸<persName>佛</persName>廣 <lb ed="X" n="0181a22"/><lb ed="R015" n="0816a12"/>大虚明妙心之上生起，此是妄从真起，此中便是 <lb ed="X" n="0181a23"/><lb ed="R015" n="0816a13"/>起信三细六粗也。问之：圆觉妙心，凡圣平等，今经 <lb ed="X" n="0181a24"/><lb ed="R015" n="0816a14"/>何故不云众生妙心耶？答：诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0181a2401" n="0181a2401"/><anchor xml:id="beg0181a2401" n="0181a2401"/>已<anchor xml:id="end0181a2401"/>证故，众生性具 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0181b" n="0181b"/> <lb ed="X" n="0181b01"/><lb ed="R015" n="0816a15"/>故，所以独标<persName>佛</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181b02"/><lb ed="R015" n="0816a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181b0201">犹如空花，从空而有，幻华虽灭，空性不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181b03"/><lb ed="R015" n="0816a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0181b0301">此下二、明幻尽觉满以释前疑。三中，一、擧喩释也。 <lb ed="X" n="0181b04"/><lb ed="R015" n="0816a18"/>前说种种幻化皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心，似人缘眼病 <lb ed="X" n="0181b05"/><lb ed="R015" n="0816b01"/>之故，所以妄见空中有华。故曰：一翳在眼，千华乱 <lb ed="X" n="0181b06"/><lb ed="R015" n="0816b02"/>空；一妄在心，河沙生灭。眼翳若除，空花即灭。而此 <lb ed="X" n="0181b07"/><lb ed="R015" n="0816b03"/>廣大虚空之性本无损壞，所谓翳瘥华亡，众生即 <lb ed="X" n="0181b08"/><lb ed="R015" n="0816b04"/><persName>佛</persName>。故起信论云：一切境界唯依妄念而有差别，若 <lb ed="X" n="0181b09"/><lb ed="R015" n="0816b05"/>離妄别则无一切境界之相。花严云：了达三界依 <lb ed="X" n="0181b10"/><lb ed="R015" n="0816b06"/>心有，十二因缘亦复然，生死皆由心所造，心若灭 <lb ed="X" n="0181b11"/><lb ed="R015" n="0816b07"/>时生死尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181b12"/><lb ed="R015" n="0816b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181b1201">众生幻心，还依幻灭，诸幻尽灭，觉心不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181b13"/><lb ed="R015" n="0816b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0181b1301">二法合本義，幻心即妄幻也，幻灭即智幻也。谓众 <lb ed="X" n="0181b14"/><lb ed="R015" n="0816b10"/>生既起妄执，四大六尘缘影之幻心，如何除去？须 <lb ed="X" n="0181b15"/><lb ed="R015" n="0816b11"/>是依倚彼知觉者幻智之心而灭去也。此谓之明 <lb ed="X" n="0181b16"/><lb ed="R015" n="0816b12"/>来暗谢，智起惑亡，如秤两头，低昂不昂。虽然，灭前 <lb ed="X" n="0181b17"/><lb ed="R015" n="0816b13"/>妄幻之心尙存，能觉幻智之心未忘，更须妄幻与 <lb ed="X" n="0181b18"/><lb ed="R015" n="0816b14"/>智幻都拂却，到诸幻尽处，方始见本来圆觉妙心， <lb ed="X" n="0181b19"/><lb ed="R015" n="0816b15"/>无去无来，寂然不动，其犹波因水起，波灭水存，幻 <lb ed="X" n="0181b20"/><lb ed="R015" n="0816b16"/>从觉生，幻灭觉满，方是行到水穷处，坐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181001" n="0181001"/>著雲起时， <lb ed="X" n="0181b21"/><lb ed="R015" n="0816b17"/>到这般田地，方许移身转步，十字纵横，万化千变 <lb ed="X" n="0181b22"/><lb ed="R015" n="0816b18"/>而无穷。楔。此一段文，盖普贤前问幻幻何修，今答 <lb ed="X" n="0181b23"/><lb ed="R015" n="0817a01"/>云不妨以幻修幻，正如以楔出楔，因声止声也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181b24"/><lb ed="R015" n="0817a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181b2401">依幻说觉亦名为幻，若说有觉犹未離幻，说无觉者 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0181c" n="0181c"/> <lb ed="X" n="0181c01"/><lb ed="R015" n="0817a03"/>亦复如是，是故幻灭名为不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181c02"/><lb ed="R015" n="0817a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0181c0201">三、兼拂。问：幻之觉拂有三重：第一、若谓对妄幻说 <lb ed="X" n="0181c03"/><lb ed="R015" n="0817a05"/>有觉悟之心者，此是对待之法，只此能觉之心亦 <lb ed="X" n="0181c04"/><lb ed="R015" n="0817a06"/>是幻也；第二、若谓前来之觉乃是对幻之觉，今不 <lb ed="X" n="0181c05"/><lb ed="R015" n="0817a07"/>对幻觉自别有一真觉者，若起此心又未離幻，与 <lb ed="X" n="0181c06"/><lb ed="R015" n="0817a08"/>前依幻说觉一般，前是犯著粗病，此是犯者细病； <lb ed="X" n="0181c07"/><lb ed="R015" n="0817a09"/>第三、若更谓前说自别有一觉乃是著有，今和此 <lb ed="X" n="0181c08"/><lb ed="R015" n="0817a10"/>有觉一切<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181002" n="0181002"/>智无，只这说无底心亦是幻也。何故？若 <lb ed="X" n="0181c09"/><lb ed="R015" n="0817a11"/>谓自<anchor xml:id="nkr_note_add_0181c0901" n="0181c0901"/><anchor xml:id="beg0181c0901" n="0181c0901"/>己<anchor xml:id="end0181c0901"/>分上有此一段殊勝奇特之事，充塞六虚 <lb ed="X" n="0181c10"/><lb ed="R015" n="0817a12"/>遍满法界，此是于圆觉性上分外著一个有，遂成 <lb ed="X" n="0181c11"/><lb ed="R015" n="0817a13"/>两个；若谓只这奇特殊勝之事都无，又是于圆觉 <lb ed="X" n="0181c12"/><lb ed="R015" n="0817a14"/>性上分外著一个无，亦是两个。所以道：捨一取一， <lb ed="X" n="0181c13"/><lb ed="R015" n="0817a15"/>终无了日。将以唯心，转见病深。又云：弃有著空病 <lb ed="X" n="0181c14"/><lb ed="R015" n="0817a16"/>亦然，还如避溺而投火。雲门道：光不透脱有两般 <lb ed="X" n="0181c15"/><lb ed="R015" n="0817a17"/>病：一切不明，面前有物，是一也；透得一切法空，隐 <lb ed="X" n="0181c16"/><lb ed="R015" n="0817a18"/>隐地似有个物，亦是光不透脱，是二也。是与么也 <lb ed="X" n="0181c17"/><lb ed="R015" n="0817b01"/>不得，不与么也不得。然则毕竟如何用心？但将前 <lb ed="X" n="0181c18"/><lb ed="R015" n="0817b02"/>对幻说觉之心，与不对说觉之心，及说无觉之心， <lb ed="X" n="0181c19"/><lb ed="R015" n="0817b03"/>诸幻一时拂去之後，方是不染二边淸净、无去无 <lb ed="X" n="0181c20"/><lb ed="R015" n="0817b04"/>来、不生不灭之觉性也。故金刚云：如如不动。又云： <lb ed="X" n="0181c21"/><lb ed="R015" n="0817b05"/>有无俱去处，恃地好乾坤。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0181c22"/><lb ed="R015" n="0817b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181c2201">善男子！一切菩萨及末世众生，应当远離一切幻化 <lb ed="X" n="0181c23"/><lb ed="R015" n="0817b07"/>虚妄境界。由坚执持远離心故，心如幻者亦复远離， <lb ed="X" n="0181c24"/><lb ed="R015" n="0817b08"/>远離为幻亦复远離，離远離幻亦复远離。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0182a" n="0182a"/> <lb ed="X" n="0182a01"/><lb ed="R015" n="0817b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182a0101">此下三，辗转離幻显觉。其文有四重：一離妄，二離 <lb ed="X" n="0182a02"/><lb ed="R015" n="0817b10"/>觉，三遣離，四遣遣。前二是我执，後二是法执。文从 <lb ed="X" n="0182a03"/><lb ed="R015" n="0817b11"/>善男子至虚妄境界，此第一重離妄也。谓<persName>世尊</persName>召 <lb ed="X" n="0182a04"/><lb ed="R015" n="0817b12"/>普贤及一切众生修行之者，合当如我所说劝诫， <lb ed="X" n="0182a05"/><lb ed="R015" n="0817b13"/>于十二时中远離五蕴、十二处、十八界幻化虚妄 <lb ed="X" n="0182a06"/><lb ed="R015" n="0817b14"/>不实之境界，所谓出乎阴阳造化、形器度数之外 <lb ed="X" n="0182a07"/><lb ed="R015" n="0817b15"/>用心是也。由坚执持至亦复远離，此是第二重離 <lb ed="X" n="0182a08"/><lb ed="R015" n="0817b16"/>觉也。虽然妄法皆捨，犹尙坚执能觉之心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182001" n="0182001"/>确然不 <lb ed="X" n="0182a09"/><lb ed="R015" n="0817b17"/>捨，只此能觉之心又是虚幻不真实心，亦当離却。 <lb ed="X" n="0182a10"/><lb ed="R015" n="0817b18"/>远離为幻，亦复远離，此是第三重遣離也。虽然離 <lb ed="X" n="0182a11"/><lb ed="R015" n="0818a01"/>得能觉之心，尙有能離之心未忘，此犹是细病，只 <lb ed="X" n="0182a12"/><lb ed="R015" n="0818a02"/>此能離之心亦当再遣也。離远離幻，亦复远離者， <lb ed="X" n="0182a13"/><lb ed="R015" n="0818a03"/>此是第四重遣遣也。然虽遣得能離之心，尙有微 <lb ed="X" n="0182a14"/><lb ed="R015" n="0818a04"/>细能遣之心未忘，只此能遣之心亦当更遣。遣之 <lb ed="X" n="0182a15"/><lb ed="R015" n="0818a05"/>又遣，以至于无遣。譬如遇著冤家，但莫与他共住， <lb ed="X" n="0182a16"/><lb ed="R015" n="0818a06"/>即得无患。大凡学道之人，于十二时中常以观慧 <lb ed="X" n="0182a17"/><lb ed="R015" n="0818a07"/>念念不断，如鸡抱卵，须是暖气相接得。又须知有 <lb ed="X" n="0182a18"/><lb ed="R015" n="0818a08"/>细病，若坐在情执中弃捨不得之时，唤作碍膺之 <lb ed="X" n="0182a19"/><lb ed="R015" n="0818a09"/>物。所以药山告李翱曰：太守欲得保任此事，直须 <lb ed="X" n="0182a20"/><lb ed="R015" n="0818a10"/>向高高峰顶立，深深海底行，<anchor xml:id="nkr_note_add_0182a2001" n="0182a2001"/><anchor xml:id="beg0182a2001" n="0182a2001"/>闰<anchor xml:id="end0182a2001"/>合中物捨不得，俱 <lb ed="X" n="0182a21"/><lb ed="R015" n="0818a11"/>为渗漏。所以道：学道先须细识心，细中之细最维 <lb ed="X" n="0182a22"/><lb ed="R015" n="0818a12"/>寻。可中寻到无寻故，方信凡心是<persName>佛</persName>心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182a23"/><lb ed="R015" n="0818a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182a2301">得无所離，即除诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182a24"/><lb ed="R015" n="0818a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182a2401">後密显真觉也。言密显，则经中无觉字。故上则四 <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0182b" n="0182b"/> <lb ed="X" n="0182b01"/><lb ed="R015" n="0818a15"/>重虚幻之法，一时遣尽之後，又却依前面前，活鱍 <lb ed="X" n="0182b02"/><lb ed="R015" n="0818a16"/>鱍地，动地放光，在在处处，迴避不得。此方是本来 <lb ed="X" n="0182b03"/><lb ed="R015" n="0818a17"/>真觉之性，全体独露，无一丝毫是外物。到此境界， <lb ed="X" n="0182b04"/><lb ed="R015" n="0818a18"/>诸天捧华无路，外道潜觑不见。圭峰云：灵灵自觉 <lb ed="X" n="0182b05"/><lb ed="R015" n="0818b01"/>元无物，援援他缘尽是空。<name role="" type="person">白乐天</name>云：前後际断，一 <lb ed="X" n="0182b06"/><lb ed="R015" n="0818b02"/>念不生时，纔更生心动念，即乖法体，失正念。故</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182b07"/><lb ed="R015" n="0818b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182b0701">譬如钻火，两木相因，火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182b08"/><lb ed="R015" n="0818b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182b0801">喩，显也。木喩妄，火喩觉，<g ref="#CB01926">灰</g>喩離，烟喩遣，合是烟灭 <lb ed="X" n="0182b09"/><lb ed="R015" n="0818b05"/>然後<g ref="#CB01926">灰</g>飞。此译人之倒，谓前文四重離妄、離觉、遣 <lb ed="X" n="0182b10"/><lb ed="R015" n="0818b06"/>離、遣遣之意。喩如大地生木，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182002" n="0182002"/>丙木相因，势性才发， <lb ed="X" n="0182b11"/><lb ed="R015" n="0818b07"/>则火出烧却木橛。既然烧了，虽然有<g ref="#CB01926">灰</g>，也被风吹 <lb ed="X" n="0182b12"/><lb ed="R015" n="0818b08"/>去，烟亦灭了，而大地不曾动著。却将大地喩圆觉 <lb ed="X" n="0182b13"/><lb ed="R015" n="0818b09"/>性，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182003" n="0182003"/>金无起灭。龙牙云：学道如钻火，逢烟且莫休，直 <lb ed="X" n="0182b14"/><lb ed="R015" n="0818b10"/>得星星现，归家始到头。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182004" n="0182004"/>般子云：夜静水寒鱼不食， <lb ed="X" n="0182b15"/><lb ed="R015" n="0818b11"/>满船空载月明归。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182b16"/><lb ed="R015" n="0818b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182b1601">以幻修幻，亦复如是。诸幻虽尽，不入断灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182b17"/><lb ed="R015" n="0818b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182b1701">此合喩也。以幻，即前文殊章第二番智幻。修幻，即 <lb ed="X" n="0182b18"/><lb ed="R015" n="0818b14"/>前文殊第一番妄幻。意谓用智幻修习妄幻之时， <lb ed="X" n="0182b19"/><lb ed="R015" n="0818b15"/>亦如世人钻火，相因两木，火出木烧，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。虽 <lb ed="X" n="0182b20"/><lb ed="R015" n="0818b16"/>然用智幻遣得妄幻，尙有智幻存，更将智幻一时 <lb ed="X" n="0182b21"/><lb ed="R015" n="0818b17"/>遣尽，然後遣不去处，方不虚豁，不同断灭外道空 <lb ed="X" n="0182b22"/><lb ed="R015" n="0818b18"/>无之见。古云：妄起即觉，妄灭觉灭，觉妄俱灭，即是 <lb ed="X" n="0182b23"/><lb ed="R015" n="0819a01"/>真如。问：一切尽灭，则无心<persName>佛</persName>。答：诸幻虽尽，不入断 <lb ed="X" n="0182b24"/><lb ed="R015" n="0819a02"/>灭。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0252.0182c" n="0182c"/> <lb ed="X" n="0182c01"/><lb ed="R015" n="0819a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182c0101">善男子！知幻即離，不作方便；離幻即觉，亦无渐次。一 <lb ed="X" n="0182c02"/><lb ed="R015" n="0819a04"/>切菩萨及末世众生依此修行，如是乃能永離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182c03"/><lb ed="R015" n="0819a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182c0301">四、辨幻觉不俱，结酬其请也。此普贤前问：作何方 <lb ed="X" n="0182c04"/><lb ed="R015" n="0819a06"/>便次修习，令诸众生永離诸幻？今答云：但照见五 <lb ed="X" n="0182c05"/><lb ed="R015" n="0819a07"/>蕴、十二处、十八界一切有漏之法，是幻妄非实，即 <lb ed="X" n="0182c06"/><lb ed="R015" n="0819a08"/>是離幻，更不必作方便。譬如世人梦见身疮，百计 <lb ed="X" n="0182c07"/><lb ed="R015" n="0819a09"/>千般求药疗治，才睡觉之後，此疮本无，更求何药？ <lb ed="X" n="0182c08"/><lb ed="R015" n="0819a10"/>学道之人，但離得幻法，即幻便是真觉，更无地位 <lb ed="X" n="0182c09"/><lb ed="R015" n="0819a11"/>渐次阶级。所以云：一念顿悟，便是观音；弹指迴心， <lb ed="X" n="0182c10"/><lb ed="R015" n="0819a12"/>立为妙德。但得雪消去，自然春到来。更劝嘱云：一 <lb ed="X" n="0182c11"/><lb ed="R015" n="0819a13"/>切菩萨及末世顿機众生，但依我教法修行，便可 <lb ed="X" n="0182c12"/><lb ed="R015" n="0819a14"/>永超梦幻，出離轮迴，直趣无上<persName>佛</persName>果菩提也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182c13"/><lb ed="R015" n="0819a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182c1301">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0182c14"/><lb ed="R015" n="0819a16"/><p xml:id="pX10p0182c1401">普贤汝当知，一切诸众生，无始幻无明，皆从诸<persName>如来</persName>， <lb ed="X" n="0182c15"/><lb ed="R015" n="0819a17"/>圆觉心建立。犹如虚空花，依空而有相，空花若复灭， <lb ed="X" n="0182c16"/><lb ed="R015" n="0819a18"/>虚空本不动。幻从诸觉生，幻灭觉圆满，觉心不动故。 <lb ed="X" n="0182c17"/><lb ed="R015" n="0819b01"/>若彼诸菩萨，及末世众生，常应远離幻，诸幻悉皆離。 <lb ed="X" n="0182c18"/><lb ed="R015" n="0819b02"/>如木中生火，木尽火还灭，觉即无渐次，方便亦如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182c19"/><lb ed="R015" n="0819b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182c1901">普贤章毕</p></cb:div> <lb ed="X" n="0182c20"/><lb ed="R015" n="0819b04"/> <lb ed="X" n="0182c21"/><lb ed="R015" n="0819b05"/><cb:juan fun="close" n="1b"><cb:jhead>圆觉经类解卷第一末</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0167c0701" to="#end0167c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0167c1901" to="#end0167c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0168a0101" to="#end0168a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0169a0301" to="#end0169a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0169a2101" to="#end0169a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谥</lem><rdg wit="#wit.orig">谥</rdg></app> <app from="#beg0170c1701" to="#end0170c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0172a0601" to="#end0172a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0172a1201" to="#end0172a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0172b0701" to="#end0172b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0172b1401" to="#end0172b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0172b2001" to="#end0172b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">方</lem><rdg wit="#wit.orig">万</rdg></app> <app from="#beg0172b2401" to="#end0172b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0172c1301" to="#end0172c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0173a2401" to="#end0173a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0173b0601" to="#end0173b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0174a1001" to="#end0174a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0174c2101" to="#end0174c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0174c2301" to="#end0174c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0175b0601" to="#end0175b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0175c1201" to="#end0175c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0176a0201" to="#end0176a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0176a0401" to="#end0176a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0176a0601" to="#end0176a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0176b1501" to="#end0176b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0176b2401" to="#end0176b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0176c0701" to="#end0176c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0177c1201" to="#end0177c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0178a0901" to="#end0178a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0178a1001" to="#end0178a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0178a2201" to="#end0178a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0178b1001" to="#end0178b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0178c1801" to="#end0178c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0180c1201" to="#end0180c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0181a2401" to="#end0181a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0181c0901" to="#end0181c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0182a2001" to="#end0182a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">闰</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB03594">闰</g></rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0167001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0167001">死疑剩字</note> <note n="0168001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168001">讨土槁切音叨寻也</note> <note n="0168002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168002">指一作旨</note> <note n="0168003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168003">遂疑逐</note> <note n="0169001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0169001"><g ref="#CB03657">𤴯</g>胡玩切音换溃胡对切音会逃散也</note> <note n="0170001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170001">＊造胡道切水盛貌（造ハ浩カ。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> <note n="0170002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170002">瀚音干海名</note> <note n="0170003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170003">怛疑坦</note> <note n="0170004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170004">壤如掌切</note> <note n="0170005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170005">漏疑满</note> <note n="0170006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170006">廉疑粗</note> <note n="0171001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171001">獐止良切音张似鹿小角</note> <note n="0171002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171002">手疑乎</note> <note n="0171003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171003">堆阜堆都回切对聚土云阜房缶切浮大陆山无石云也</note> <note n="0171004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171004">琼渠营切赤玉也</note> <note n="0173001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173001">黨丁朗切朋也</note> <note n="0173002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173002">壅于容切音雍塞也障也</note> <note n="0173003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173003">谓上疑脱真</note> <note n="0174001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174001">辍朱劣切音拙止也</note> <note n="0174002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174002">纤细也</note> <note n="0175001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175001">雠视周切</note> <note n="0176001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176001">窍口弔切穴也</note> <note n="0176002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176002">歎疑唤</note> <note n="0176003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176003">抟徒官切音团周礼羽人百羽为抟</note> <note n="0176004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176004">萦于营切绊補畔切</note> <note n="0176005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176005">垣疑恒</note> <note n="0177001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177001">语疑悟</note> <note n="0179001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179001">痊且缘切音诠病除也</note> <note n="0180001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">憋耻力切从也欤</note> <note n="0180j01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0180j01">四请修方便也</note> <note n="0181001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181001">著疑看</note> <note n="0181002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181002">智疑都</note> <note n="0182001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182001">确口角切坚也</note> <note n="0182002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182002">丙疑两</note> <note n="0182003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182003">金疑全</note> <note n="0182004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182004">般疑船</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0167c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0167c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0167c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0167c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0168a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0168a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0169a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0169a0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0169a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0169a2101">谥【CB】，谥【卍续】</note> <note n="0170c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0170c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0172a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0172a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0172b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0172b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0172b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172b2001">方【CB】，万【卍续】</note> <note n="0172b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172b2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0172c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0173a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0173a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0173b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0173b0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0174a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0174a1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0174c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0174c2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0174c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0174c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0175b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0175b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0175c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0175c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0176a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0176a0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176a0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0176a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176a0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0176b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176b1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0176b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176b2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0176c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176c0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0177c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0177c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0178a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0178a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0178a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0178b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0178c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0180c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0180c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0181a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0181a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0181c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0181c0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0182a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0182a2001">闰【CB】，<g ref="#CB03594">闰</g>【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>